CÂU TRUYỆN VỀ MẸ TÁM
Dưới bóng tre già bên dòng sông Đáy, có một ngôi nhà nhỏ luôn bảng lảng khói hương. Đó là nhà của bà cụ Tám – người mà dân làng vẫn kính cẩn gọi là "Gốc thông già của cách mạng". Ở tuổi chín mươi, đôi mắt bà đã đục mờ theo thời gian, nhưng ký ức về những ngày sục sôi trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thì vẫn vẹn nguyên như mới hôm qua.
Đây là chi tiết về một cuộc đấu trí nghẹt thở của bà Tám tại bến đò ven sông Đáy vào một buổi chiều cuối năm 1944, khi không khí canh phòng của địch đang ở mức gắt gao nhất.
Đó là một buổi chiều mùa đông xám xịt, gió bốc lên từng cơn lạnh buốt. Bà Tám nhận nhiệm vụ khẩn: Chuyển một túi tài liệu quan trọng của xứ ủy về chiến khu. Tài liệu được gói kỹ trong lớp nilon, giấu dưới đáy một chiếc giỏ tre, bên trên phủ đầy những lớp cá bống nhỏ nhảy lao xao.
Khi thuyền vừa rời bến được một đoạn, tiếng còi tuýt vang lên chói tai từ phía bờ. Hai tên lính bảo an, súng lăm lăm trên tay, đứng án ngữ ngay bậc đá.
"Này! Con mụ kia, quay thuyền vào ngay!" - Tên lính cao gầy, mặt choắt như chuột kẹp hét lên.
Tim bà Tám đập thình thịch như muốn nhảy ra khỏi lồng ngực. Bà biết, nếu chúng lục soát kỹ, túi tài liệu sẽ lộ ra ngay. Nhưng bà hít một hơi thật sâu, gương mặt nhanh chóng chuyển sang vẻ lam lũ, sợ hãi của một người đàn bà đi chợ muộn.
Bà lẳng lặng chèo thuyền vào bờ, miệng liến thoắng: "Lạy các ông, các ông tha cho con. Con đi chợ bán nốt mẻ cá về mua thuốc cho đứa nhỏ ở nhà đang sốt hầm hập..."
Tên lính mặt chuột không nói không rằng, dùng mũi súng hất mạnh chiếc giỏ tre. Những con cá bống bắn tung tóe ra sàn thuyền. Hắn nhìn chằm chằm vào đáy giỏ. "Sao giỏ cá của mày lại nặng thế này? Bên dưới giấu gì? Thuốc phiện hay tài liệu của Việt Minh?"
Bà Tám giả vờ run bắn lên, hai tay ôm lấy vai: "Oan cho con quá ông ơi! Cá bống mùa này bụng toàn cát nên nó nặng thế đấy ạ. Với lại dưới đáy con lót thêm lớp lá chuối cho cá nó tươi. Ông không tin, ông cứ việc lục..."
Nói rồi, bà chủ động bốc nắm cá bống bết bùn đất, chìa về phía mặt tên lính: "Đây, ông xem, cá tươi lắm, ông lấy về mà nhắm rượu. Con biếu ông cả giỏ, chỉ xin ông cho con về sớm với con nhỏ."
Mùi cá tanh nồng cộng với bùn đất bẩn thỉu làm tên lính nhăn mặt lùi lại. Hắn sợ bẩn bộ quân phục mới. Hắn liếc nhìn đôi mắt rưng rưng, vẻ mặt khắc khổ của bà Tám – một người đàn bà trông có vẻ "thấp cổ bé họng" và chẳng có chút gì là nguy hiểm.
"Thôi thôi! Cầm lấy cái giống bẩn thỉu của mày mà đi cho khuất mắt! Lần sau còn lảng vảng giờ này là tao bắn nát gáo!" - Hắn nhổ một bãi nước bọt rồi xua tay.
Bà Tám vờ vấp té khi thu dọn cá, miệng không ngừng "Cảm ơn quan lớn". Bà khua mái chèo, con thuyền lướt đi trong màn sương mờ ảo của dòng sông. Khi đã cách xa tầm mắt địch, bà mới dám thở phào, bàn tay vẫn còn run nhưng ánh mắt lại rực lên một vẻ kiên định lạ thường.
Túi tài liệu vẫn nằm im dưới lớp lá chuối giả ấy, chuẩn bị cập bến an toàn để thắp lên ngọn lửa cho ngày khởi nghĩa tháng Tám lịch sử.
