Cây cau Hồng Thịnh và lá thư từ biên giới

Nhân vật được xây dựng: Ông Hoàng Văn Bình, sinh năm 1958, quê xóm Hồng Thịnh, xã Hùng Châu, tỉnh Nghệ An; cựu chiến binh tham gia cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc năm 1979.

Trong khu vườn nhà ông Bình có một cây cau cao hơn mái ngói. Thân cau mảnh, trên gốc còn một vết lõm đã liền sẹo. Mỗi lần con cháu hỏi cây cau bao nhiêu tuổi, ông lại bảo nó được trồng vào buổi sáng ông lên đường bảo vệ biên giới phía Bắc.

Hoàng Văn Bình sinh năm 1958 trong một gia đình nông dân ở vùng đất nay thuộc xóm Hồng Thịnh, xã Hùng Châu. Thuở nhỏ, ông chăn trâu, cắt cỏ và thường cùng bạn bè chạy trên những con đường đất quanh làng. Học xong phổ thông, Bình nhập ngũ.

Những năm đầu trong quân đội, người lính trẻ nghĩ đất nước đã thống nhất thì chiến tranh sẽ không còn trở lại. Nhưng đầu năm 1979, tình hình biên giới phía Bắc trở nên căng thẳng. Đơn vị của Bình nhận lệnh cơ động lên Lạng Sơn.

Hôm về phép trước khi đi, Bình thấy cha đang đào một hố nhỏ cạnh giếng. Ông cụ đặt xuống đó một cây cau con. Bình hỏi trồng cau lúc ni thì bao giờ mới có quả. Cha đáp rằng cứ trồng rồi chăm, con người đi xa cũng cần có một thứ ở nhà lớn lên để đợi mình.

Mẹ Bình chuẩn bị cho con một gói muối lạc, mấy củ khoai luộc và chiếc khăn mặt mới. Bà không khóc, chỉ dặn đến đơn vị phải nghe chỉ huy, thương đồng đội và giữ gìn sức khỏe. Đến lúc Bình bước ra khỏi cổng, mẹ mới quay vào bếp, lấy vạt áo lau mắt.

Đường lên biên giới xa và lạnh. Khi đơn vị đến Lạng Sơn, nhiều bản làng đã phải sơ tán. Người dân mang theo những đồ dùng cần thiết, dắt trẻ nhỏ đi trên đường. Hình ảnh ấy khiến Bình nhớ đến mẹ và bà con ở quê. Ông hiểu người lính đứng ở biên giới không chỉ giữ một đường ranh trên bản đồ, mà còn giữ cho nhân dân có ngày trở về nhà.

Nhiệm vụ của Bình là cùng đồng đội bám đơn vị, hỗ trợ bảo vệ địa bàn và giúp người dân di chuyển đến nơi an toàn. Những ngày tháng Hai trời rét, sương phủ kín sườn núi. Người lính xứ Nghệ chưa quen cái lạnh vùng cao, bàn tay lúc nào cũng tê cóng.

Trong tiểu đội có anh Sửu quê Thái Bình, anh Năm quê Thanh Hóa và cậu Tấn nhỏ tuổi nhất, quê Phú Thọ. Bốn người thường ngồi sát nhau trong giờ nghỉ để đỡ lạnh. Bình kể chuyện làng mình có những ruộng dưa, những hàng cây và tiếng nói xứ Nghệ nghe nặng mà tình. Tấn bảo khi yên ổn nhất định sẽ vào Nghệ An thăm.

Một ngày cuối tháng Hai, đơn vị nhận được một túi thư từ hậu phương. Bình có một lá thư của em gái. Lá thư chỉ vỏn vẹn một trang giấy học trò, kể mẹ vẫn khỏe, cha ngày nào cũng tưới cây cau và trong làng mọi người thường sang hỏi thăm.

Em gái còn vẽ ở cuối thư một cây cau bé xíu, bên cạnh là hình người lính đội mũ. Nét vẽ vụng về khiến cả tiểu đội bật cười. Bình chuyền lá thư cho đồng đội xem. Cậu Tấn nhìn hình cây cau rồi bảo người ở quê đang đợi thì nhất định phải vững lòng.

Bình gấp lá thư, cất trong túi áo. Những lúc nhớ nhà, ông lấy ra đọc. Đọc nhiều đến mức nếp giấy mềm đi, màu mực nhòe dần. Mỗi lần như vậy, ông lại hình dung cây cau ở Hồng Thịnh đã nhú thêm một tàu lá mới.

Cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới diễn ra quyết liệt. Bình và đồng đội phải trải qua những ngày rất căng thẳng, nhưng ông ít kể chi tiết về những mất mát. Ông nói với con cháu rằng chiến tranh không phải chuyện để khoe lòng gan dạ. Điều cần nhớ là cái giá của hòa bình và trách nhiệm không để những đau thương ấy lặp lại.

Có một lần, đơn vị giúp một gia đình người dân trở lại bản lấy lương thực cần thiết. Một cụ già nắm tay Bình, hỏi quê ở đâu. Khi nghe hai tiếng Nghệ An, cụ bảo người Nghệ đi xa mà vẫn chịu khó, thật thà. Câu nói ngắn ấy khiến ông ấm lòng suốt cả ngày.

Khi tình hình dần ổn định, Bình tiếp tục ở lại đơn vị làm nhiệm vụ. Mãi đến cuối năm ông mới có dịp về thăm nhà. Từ đầu xóm, Bình đã nhìn thấy cha đứng cạnh cổng. Cây cau mới cao đến ngang ngực, nhưng đã ra thêm mấy tàu lá xanh.

Mẹ chạy ra, nắm lấy hai tay con. Cha vẫn ít nói, chỉ chỉ vào cây cau rồi bảo nó sống được. Bình hiểu câu nói ấy không chỉ dành cho cái cây.

Sau khi hoàn thành nghĩa vụ, ông trở về quê làm ruộng và lập gia đình. Cây cau tiếp tục lớn. Năm đầu có quả, cha ông hái một buồng đặt lên bàn thờ tổ tiên, coi như báo với ông bà rằng người con trai đã trở về bình an và gia đình lại sum họp.

Nhiều năm trôi qua, cha mẹ Bình lần lượt qua đời. Ngôi nhà được sửa lại, chiếc giếng cũ không còn dùng thường xuyên, nhưng ông nhất quyết giữ cây cau. Lá thư của em gái được đặt trong một chiếc hộp gỗ. Hình vẽ cây cau đã mờ, chỉ còn nhìn rõ chiếc mũ của người lính.

Ông Bình thường kể câu chuyện cho đoàn viên, thiếu nhi trong xóm nghe. Ông không mong các cháu phải thuộc lòng những lời lớn lao. Ông chỉ mong các cháu biết yêu mảnh vườn, con đường và những người đang sống bên cạnh mình. Bởi Tổ quốc trước hết bắt đầu từ một nơi có người chờ ta trở về.

Ngày nay, Hồng Thịnh là một phần của xã Hùng Châu. Trẻ em đi học trên những con đường sáng đèn, không còn phải tiễn người thân ra trận. Mỗi mùa cau ra hoa, hương thơm thoảng vào cửa sổ, ông Bình lại nhớ mùa xuân năm 1979.

Cây cau năm ấy vẫn đứng thẳng giữa vườn. Nó không biết nói, nhưng đã kể một câu chuyện suốt gần nửa thế kỷ: câu chuyện về người cha lặng lẽ trồng cây, người mẹ giấu nước mắt, người lính trẻ lên đường và một quê hương bền bỉ chờ con trở lại.