"Cây đại thụ của Rừng đại ngàn – Giáo sư Hồ Đắc Di: Người Hiệu trưởng đầu tiên của ngành Y kháng chiến"
Xuất thân từ một gia đình "trâm anh thế phiệt" bậc nhất kinh thành Huế và là bác sĩ Việt Nam duy nhất được người Pháp kính nể phong hàm Giáo sư trước năm 1945, Hồ Đắc Di đã có một quyết định lịch sử. Ông từ bỏ cuộc sống nhung lụa nơi đô thành để đưa cả trường Đại học Y sơ tán lên rừng núi Việt Bắc, dựng lớp học giữa đại ngàn để đào tạo nên thế hệ bác sĩ vàng cho cách mạng.
Giáo sư Hồ Đắc Di là một hiện tượng đặc biệt của lịch sử trí thức Việt Nam thế kỷ XX. Sinh ra trong một gia đình quý tộc có thế lực lớn tại triều đình Huế, ông được sang Pháp du học từ sớm và nhanh chóng khẳng định tài năng vượt trội trong lĩnh vực phẫu thuật. Trước Cách mạng tháng Tám, ông là người Việt Nam duy nhất được Hội đồng Giáo sư Pháp công nhận năng lực và mời giảng dạy ngang hàng với các giáo sư người Pháp tại trường Y khoa Đông Dương. Tuy nhiên, khi vận nước lâm nguy, người trí thức phương Tây ấy đã rũ bỏ mọi hào quang danh vọng để đi theo tiếng gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Với cương vị là Hiệu trưởng đầu tiên của Đại học Y Hà Nội dưới chế độ mới, Giáo sư Hồ Đắc Di đã thực hiện một cuộc "dời đô" vĩ đại chưa từng có trong lịch sử giáo dục. Khi kháng chiến toàn quốc bùng nổ, ông cùng các đồng nghiệp và sinh viên đã gồng gánh máy móc, sách vở, di chuyển trường lên chiến khu Việt Bắc. Tại đây, dưới những tán rừng già rậm rạp, một ngôi trường đại học đặc biệt đã hình thành. Không giảng đường khang trang, không điện nước, thầy và trò vừa dựng lán trại làm lớp học, vừa tăng gia sản xuất, vừa trực tiếp cứu chữa thương binh từ mặt trận gửi về.
Trong hoàn cảnh muôn vàn thiếu thốn đó, Giáo sư Hồ Đắc Di vẫn duy trì một chương trình đào tạo nghiêm ngặt và khoa học. Ông không chỉ truyền dạy kiến thức phẫu thuật tinh hoa mà còn thổi vào tâm hồn sinh viên ngọn lửa của lòng yêu nước và đạo đức nghề nghiệp. Chính từ "mái trường dưới tán cây" do ông chèo lái, những tên tuổi huyền thoại của nền y học nước nhà như Tôn Thất Tùng, Đặng Văn Ngữ, Phạm Ngọc Thạch... đã được tôi luyện và trưởng thành, trở thành những trụ cột vững chắc cho cuộc kháng chiến của dân tộc.
Đối với giảng viên và sinh viên Trường Cao đẳng Y tế Đồng Tháp, Giáo sư Hồ Đắc Di là tấm gương mẫu mực về nhân cách của người thầy. Ông đã chứng minh rằng, giáo dục không chỉ là truyền thụ kiến thức mà còn là sự hy sinh và đồng cam cộng khổ với vận mệnh đất nước. Cuộc đời ông là minh chứng sống động cho chân lý: Dù trong bất kỳ hoàn cảnh khắc nghiệt nào, sự nghiệp trồng người và cứu người vẫn luôn phải được vun đắp bằng cả trái tim và trí tuệ.
