Cây Đước Đầu Rừng

Những năm cuối thập niên 1960, vùng rừng ngập mặn Cà Mau mênh mông lau sậy, đước và mắm nối dài đến tận chân trời. Ban ngày nhìn đâu cũng giống nhau, ban đêm càng khó phân biệt lối đi. Người lạ vào rừng rất dễ lạc giữa hàng trăm con rạch ngoằn ngoèo. Ông Phan Văn Lợi sinh ra trên ghe, lớn lên giữa sông nước nên thuộc từng con nước, từng lối rạch. Khi chiến tranh lan rộng, ông tình nguyện dẫn đường cho cán bộ và chiến sĩ qua rừng. Ở cửa một nhánh rạch lớn có cây đước già thân to, rễ nổi chằng chịt như bàn tay khổng lồ bám đất. Ông Lợi chọn cây ấy làm dấu mốc bí mật. Ông dặn mọi người: “Thấy cây đước ba nhánh chụm đầu là rẽ trái. Đi thêm một con nước nữa sẽ tới nơi an toàn.” Ban ngày, cây chỉ như bao cây khác. Nhưng ông Lợi đã khéo cắt vài cành nhỏ tạo thành hình riêng mà chỉ người quen mới nhận ra. Nhiều đêm nước lớn, trời tối đen, xuồng chở thương binh và lương thực len lỏi giữa rừng. Chỉ cần đi nhầm một ngã rạch là có thể sa vào nơi nguy hiểm hoặc mắc cạn đến sáng. Một lần, đoàn xuồng gồm ba chiếc bị lạc giữa mưa lớn. Gió quật nghiêng mái chèo, ai nấy lo lắng. Ông Lợi đứng đầu xuồng, căng mắt nhìn trong màn mưa rồi reo lên: “Kia rồi! Cây đước đầu rừng!” Nhờ dấu mốc ấy, cả đoàn tìm đúng đường thoát hiểm. Có chuyến khác, ông bị sốt nặng nhưng vẫn cố đi dẫn đường. Mọi người bảo nghỉ, ông lắc đầu: “Đường rừng không đợi người khỏe mới cần.” Ngày miền Nam giải phóng, nhiều tuyến đường mới mở, xuồng máy chạy thuận tiện hơn. Cây đước già vẫn đứng lặng bên rạch như chưa từng chứng kiến bao chuyến đi sinh tử. Nhiều năm sau, khi dẫn cháu nội ngang qua nơi ấy, ông Lợi chỉ tay nói: “Cây đó ngày xưa cứu biết bao người.” Đứa cháu ngước nhìn thân cây xù xì mà đầy kính phục. Cây đước đầu rừng không biết nói, nhưng đã trở thành biểu tượng của trí khôn, lòng dũng cảm và sự gắn bó giữa con người miền Nam với quê hương trong những năm tháng thời hoa lửa.