Cây văn nghệ bé nhỏ
Trong không khí kỷ niệm 51 năm Ngày Giải phóng Miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975 - 30/4/2026), câu chuyện của bà Nguyễn Thị Bích Liên (SN 1948, Nam Phú, Tiền Hải, Thái Bình, nay là xã Hưng Phú, tỉnh Hưng Yên) đã gợi về những năm kháng chiến gian khổ nhưng đầy oai hùng.
Bà Nguyễn Thị Bích Liên có cái tên thân mật là “cô Liên xung phong”. Bà là cựu thanh niên xung phong tập trung ngành giao thông vận tải, Dũng sĩ diệt Mỹ ngành giao thông vận tải, nguyên nhân viên Văn phòng Chính phủ, hiện đã nghỉ hưu và tham gia công tác xã hội của thủ đô Hà Nội.
Cách đây 61 năm (năm 1965), giữa những ngày đất nước chìm trong khói lửa chiến tranh, phong trào thanh niên xung phong lan tỏa mạnh mẽ khắp miền Bắc. Bà Nguyễn Thị Bích Liên khi ấy vừa học xong lớp 7, cũng quyết định xung phong ra trận.
Thế nhưng, gia đình không đồng thuận, bởi hai anh trai đã vào quân ngũ, chị gái đi xây dựng kinh tế mới, trong nhà chỉ còn Liên cùng các em nhỏ. Hơn hết, chiến trường mà bà Liên muốn đến lại là nơi ác liệt bậc nhất.
Nhưng sự can ngăn của gia đình không thể lay chuyển ý chí của cô gái trẻ. "Mẹ tôi khóc ròng suốt 1 năm, đêm nào cũng ra cổng ngồi khóc. Năm 1965, tôi xin đi, họ bảo thôi để đến lần sau có chỗ nào đỡ vất vả hơn thì cháu hãy đi, giờ đi gian khổ lắm. Tôi bảo không, gian khổ thì cháu mới xin đi, nếu sung sướng cháu lại không đi, nhưng cuối cùng người ta cũng không cho đi", bà Liên nhớ lại.
Quyết tâm được đẩy lên đến cực điểm khi bà trích máu từ ngón tay để viết đơn tình nguyện. Lo sợ không được đồng ý nên ngay sau khi nộp đơn, bà lặng lẽ rời nhà từ sáng sớm, không một lời từ biệt, chỉ dám gửi lời nhờ những người ở nhà phân tích cho bố mẹ hiểu bà đi vì lý tưởng, đất nước, mong bố mẹ yên lòng.
Cô gái nhỏ bé, nặng chưa đến 40kg, vừa đi vừa chạy suốt quãng đường 15km lên huyện để báo danh. Trên đường, có người trêu dọa “bố mẹ đang đuổi theo”, khiến bà vừa khóc vừa chạy, nhưng bước chân không dừng lại.
Ngay cả khi khám tuyển, nỗi lo bị loại vì cân nặng quá thấp khiến bà lém lỉnh nhét hai cục gạch vào túi quần để đủ tiêu chuẩn. Khoảnh khắc khoác lên mình bộ quân phục rộng thùng thình, bà vừa cười vừa khóc.
"Tôi khóc vì hạnh phúc khi được mặc lên bộ quần áo bộ đội, được tham gia vào bộ đội. Khóc một phần vì nhớ nhà, nhớ bố mẹ và cười vì nhìn bộ quần áo mình mặc rộng quá", bà Liên kể.
Gia nhập biên chế Đội 89 (D89), C893 Thanh niên xung phong tỉnh Thái Bình ngày ấy, Nguyễn Thị Bích Liên bắt đầu những ngày tháng sống và chiến đấu trên tuyến giao thông huyết mạch. Nhiệm vụ của đơn vị là đảm bảo giao thông tuyến đường sắt từ Phủ Lý đến cầu Yên (Ninh Bình), sau đó đơn vị của bà hành quân vào Hà Tĩnh, Quảng Bình và sâu hơn nữa là tuyến Đường 9 - Nam Lào.
Trong môi trường khắc nghiệt ấy, chất nghệ sĩ của cô gái quê lúa lại càng bừng sáng. Bích Liên trở thành “cây văn nghệ” của đơn vị với những làn điệu chèo đậm chất Thái Bình cũ, những bài thơ mộc mạc mà lay động. Ngay giữa chiến trường, chỉ cần một hòm đạn làm sân khấu, họ vẫn có thể cất cao tiếng hát, át đi tiếng bom rền.
Một trong những bài thơ đầu tay của bà ra đời ngay tại công trường mở đường, ghi lại hình ảnh những cô gái xung phong ngày đêm lao động giữa hiểm nguy, mang theo tinh thần lạc quan và niềm tin chiến thắng.
