Chân Mộng - Trạm Thản, chiến thắng của một vùng đất anh hùng

Phú Thọ là cửa ngõ quan trọng nối liền Việt Bắc với liên khu 3 và liên khu 4, nối liền miền trung du Việt Bắc với miền thượng du Tây Bắc, có nguồn nhân lực vật lực dồi dào. Vì vậy, trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, Phú Thọ là một chiến trường vô cùng ác liệt và là một trong những mục tiêu chính trong kế hoạch đánh chiếm khu Tây Bắc của thực dân Pháp.

Năm 1952, địch mở cuộc hành quân mang tên Loren, huy động hơn 30.000 quân đánh lên Phú Thọ-Yên Bái nhằm kéo chủ lực ta phải quay về giữ căn cứ, để cứu nguy cho tuyến phòng thủ còn lại của chúng ở Tây Bắc không bị uy hiếp. Sau khi phân tích đánh giá tình hình, phán đoán âm mưu và hành động của địch, ban chỉ huy mặt trận Phú Thọ cùng ban chỉ huy trung đoàn 36 thuộc Đại đoàn quân tiên phong 308 quyết định tổ chức trận địa phục kích táo bạo trên quốc lộ số 2, đoạn Chân Mộng - Trạm Thản (thuộc hai huyện Phù Ninh và Đoan Hùng). Đêm ngày 16-11-1952, được sự giúp đỡ của nhân dân và dân quân du kích địa phương, các đơn vị của trung đoàn 36 lần lượt vào chiếm lĩnh trận địa. Tiểu đoàn 72 bộ đội địa phương Phú Thọ điều đại đội 310, chia thành 3 trung đội phối hợp và dẫn đường cho các tiểu đoàn chủ lực. Đại đội 319 phục kích ở đoạn đường Phú Hộ, đại đội 319 phục kích ở khu vực Phú Lộc cùng nhân dân cản đường, đánh kiềm chế giam chân địch trên đường chúng rút lui, tạo thời cơ để bộ đội chủ lực tiêu diệt nhiều sinh lực địch. Các trận địa phục kích của ta từ hai bên đường độc đạo đã bố trí xong lực lượng, lặng lẽ chờ địch. Đúng như kế hoạch tác chiến của ta, 10h20 phút ngày 17-11-1952, đội hình hành quân của địch lọt vào trận địa phục kích. Các chiến sĩ Trung đoàn 36 anh dũng xông lên, chụp lửa xuống đoàn xe địch. Cuộc tháo chạy của địch bị cắt làm đôi, số địch đi đầu thoát chết chạy thẳng về Phú Hộ. Số còn lại nằm gọn trong tầm bắn của bộ đội ta. Máy bay địch lồng lộn gầm rú nhưng chỉ dám bắn đường sá vì sợ bắn nhầm vào quân của chúng. Với phương châm đánh nhanh, diệt gọn, chỉ sau 1 ngày chiến đấu quyết liệt, quân ta đã tiêu diệt hơn 400 tên địch, phá hủy 44 xe cơ giới, trong đó có 17 xe tăng, xe bọc thép, thu nhiều quân trang, quân dụng của địch. Có thể nói, trận đánh Chân Mộng – Trạm Thản đã đi vào lịch sử chiến đấu oai hùng của quân đội ta, của trung đoàn 36, đại đoàn quân tiên phong 308 và của quân và dân Phú Thọ.

Đây là trận chiến đấu oanh liệt, phá hủy được nhiều xe cơ giới nhất ở Đông Dương kể từ ngày đầu cuộc kháng chiến. Trận đánh đã bẻ gãy cuộc hành quân Loren của thực dân Pháp, góp phần quan trọng đem lại chiến thắng trong chiến dịch Tây Bắc và tạo tiền đề làm nên chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ “lừng lẫy năm châu, trấn động địa cầu”. Chiến thắng Chân Mộng - Trạm Thản là thắng lợi của đường lối lãnh đạo đúng đắn của Đảng, sự chỉ huy sáng suốt của các cấp uỷ Đảng và của Bộ tư lệnh chiến dịch; là khúc ca hùng tráng về ý chí quyết tâm, tinh thần chiến đấu dũng cảm và kiên cường, đoàn kết một lòng, hợp đồng chặt chẽ giữa bộ đội chủ lực với bộ đội địa phương và dân quân du kích. Và đặc biệt là nhân dân Phú Thọ đã đem hết sức mình chiến đấu một cách kiên cường, quả cảm, sát cánh cùng bộ đội quyết tâm giành thắng lợi đến cùng.