Chảo Thị Quái

Có những người anh hùng đi vào lịch sử bằng khẩu súng trên tay. Có những người đi vào ký ức dân tộc bằng trang nhật ký, bằng mái chèo, bằng bước chân giao liên, bằng lá cờ cắm giữa chiến trường. Và cũng có những người anh hùng bước vào thời hoa lửa bằng chiếc áo blouse trắng, bằng ống nghiệm, kính hiển vi, bằng trái tim của một nhà khoa học luôn đau đáu trước sinh mạng đồng bào, chiến sĩ.

Đặng Văn Ngữ là một con người như thế.

Ông sinh ra ở Huế, vùng đất cổ kính, trầm mặc, giàu truyền thống văn hóa. Từ nhỏ, Đặng Văn Ngữ đã nổi tiếng thông minh, ham học, có niềm say mê đặc biệt với khoa học. Con đường của ông lẽ ra có thể là con đường bình yên của một trí thức: nghiên cứu trong phòng thí nghiệm, giảng dạy nơi giảng đường, chữa bệnh trong bệnh viện, sống một đời lặng lẽ với sách vở và y học.

Nhưng đất nước khi ấy không bình yên.

Chiến tranh, bệnh tật, đói nghèo đè nặng lên đời sống Nhân dân. Những người lính ngoài mặt trận không chỉ đối mặt với bom đạn, mà còn đối mặt với những căn bệnh hiểm nghèo giữa rừng sâu, trong đó có sốt rét — căn bệnh từng làm biết bao chiến sĩ kiệt sức, ngã xuống trên đường hành quân.

Với Đặng Văn Ngữ, người thầy thuốc không thể chỉ đứng ngoài nỗi đau ấy.

Ông hiểu rằng mỗi nghiên cứu trong phòng thí nghiệm không chỉ là một công trình khoa học. Đó có thể là sự sống của một người lính. Là hy vọng của một thương binh. Là niềm mong đợi của một người mẹ đang chờ con trở về từ chiến trường.

Trong kháng chiến chống Pháp, ông đã nghiên cứu thành công cách sản xuất penicillin phục vụ điều trị chống nhiễm khuẩn cho thương binh. Đến năm 1955, ông sáng lập Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Việt Nam, dành nhiều tâm huyết cho công tác phòng, chống sốt rét và các bệnh ký sinh trùng.

Nhưng ông không dừng lại ở những thành tựu đã có.

Khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn khốc liệt, sốt rét trở thành một kẻ thù âm thầm trên tuyến Trường Sơn. Bom đạn có thể nhìn thấy, tiếng máy bay có thể nghe thấy, nhưng sốt rét lại lặng lẽ len vào từng lán trại, từng cánh rừng, từng đoàn quân hành quân trong mưa lạnh. Có những người lính chưa kịp ra trận đã ngã xuống vì cơn sốt rừng. Có những đơn vị bị hao mòn sức chiến đấu không phải chỉ vì đạn bom, mà vì bệnh tật.

Nghe tiếng gọi ấy từ chiến trường, Đặng Văn Ngữ đã quyết định lên đường.

Khi ấy, ông không còn trẻ. Ông đã là một giáo sư, một nhà khoa học có uy tín, có thể tiếp tục nghiên cứu ở hậu phương. Nhưng trái tim người thầy thuốc không cho phép ông ở lại nơi an toàn khi đồng đội, chiến sĩ đang cần mình giữa rừng sâu.

Ông rời phòng thí nghiệm.

Rời giảng đường.

Rời những điều thân thuộc.

Mang theo hành trang là tri thức, lòng nhân ái và khát vọng tìm ra cách chống lại bệnh sốt rét cho bộ đội.

Chuyến đi vào Trường Sơn của ông không phải là một chuyến công tác bình thường. Đó là một cuộc dấn thân. Đường rừng hiểm trở, bom đạn ác liệt, thiếu thốn trăm bề, bệnh tật luôn rình rập. Nhưng người thầy thuốc ấy vẫn đi, bởi ông tin rằng khoa học phải có mặt nơi cuộc sống cần nhất, y học phải đến được nơi con người đang đau nhất.

Giữa núi rừng Trường Sơn, hình ảnh Giáo sư Đặng Văn Ngữ trở nên thật xúc động. Một nhà khoa học đã quen với phòng thí nghiệm nay cúi xuống bên những mẫu bệnh phẩm giữa chiến trường. Một người thầy đã từng đứng trên giảng đường nay cùng đồng nghiệp dựng trạm nghiên cứu giữa bom đạn. Một bác sĩ tóc đã điểm bạc vẫn miệt mài tìm lời giải cho căn bệnh đang đe dọa tính mạng hàng nghìn chiến sĩ.

Ông không chỉ nghiên cứu vì khoa học.

Ông nghiên cứu vì sự sống.

Vì những người lính sốt run trong võng.

Vì những đoàn quân cần đủ sức vượt rừng ra trận.

Vì ngày đất nước thống nhất.

Vì một Việt Nam không còn phải mất thêm những người con bởi bệnh tật có thể phòng ngừa.

Ngày 01 tháng 4 năm 1967, khi công việc nghiên cứu tại chiến trường đang bắt đầu, bom B-52 trút xuống. Giáo sư Đặng Văn Ngữ hy sinh giữa Trường Sơn trong lúc đang nghiên cứu vaccine chống sốt rét.

Ông ngã xuống khi chỉ còn ba ngày nữa là đến sinh nhật lần thứ 57 của mình.

Một người thầy thuốc đã nằm lại giữa rừng.

Một nhà khoa học đã gửi trọn đời mình cho y học và Tổ quốc.

Một trái tim nhân hậu đã dừng lại giữa hành trình cứu người.

Câu chuyện về Đặng Văn Ngữ khiến ta xúc động bởi đó là vẻ đẹp rất đặc biệt của thời hoa lửa. Ông không trực tiếp cầm súng xung phong, nhưng ông cũng ra trận. Trận địa của ông là phòng thí nghiệm giữa rừng sâu. Vũ khí của ông là tri thức. Mục tiêu chiến đấu của ông là bệnh tật. Và lý tưởng của ông là bảo vệ sự sống cho con người.

Hôm nay, khi đất nước đã hòa bình, những công trình y học phát triển hơn, những thế hệ bác sĩ, nhà khoa học tiếp tục nghiên cứu, chữa bệnh, cứu người, tên tuổi Đặng Văn Ngữ vẫn là một tấm gương sáng về trí tuệ, đạo đức và tinh thần dấn thân. Ông nhắc chúng ta rằng tri thức chỉ thật sự cao quý khi được dùng để phụng sự Nhân dân. Khoa học chỉ thật sự có ý nghĩa khi gắn với cuộc sống, với nỗi đau và niềm hy vọng của con người.

Noi gương Đặng Văn Ngữ hôm nay không phải là đi vào bom đạn như năm xưa, mà là học tập nghiêm túc, làm việc tận tâm, sống có trách nhiệm, biết dùng kiến thức của mình để giúp ích cho cộng đồng. Đối với học sinh, sinh viên, đó là tinh thần say mê học hỏi. Đối với thầy thuốc, đó là y đức và lòng nhân ái. Đối với người trẻ, đó là khát vọng cống hiến bằng chính chuyên môn, trí tuệ và trái tim của mình.

Đặng Văn Ngữ đã ngã xuống giữa Trường Sơn.

Nhưng tên ông không bao giờ mất.

Ông còn sống trong lịch sử y học Việt Nam.

Sống trong những công trình phòng chống sốt rét.

Sống trong hình ảnh người thầy thuốc đặt sự sống của Nhân dân lên trên sự an toàn của bản thân.

Giữa thời hoa lửa, có một nhà khoa học đã rời phòng thí nghiệm để đi vào chiến trường. Người ấy không mang súng, nhưng mang theo tri thức. Không đi tìm vinh quang, mà đi tìm sự sống cho đồng đội.

Người thầy thuốc ấy mang tên Đặng Văn Ngữ — ngọn lửa của trí tuệ, lòng nhân ái và sự tận hiến cho Tổ quốc Việt Nam.