chỉ dám gội đuôi tóc

Tình nguyện viết đơn tham gia TNXP khi mới 16 tuổi, được biên chế vào C456 (mở đường) thuộc Binh trạm 14, cựu TNXP Nguyễn Thị Thanh Hải (hiện ở tổ 10, phường Thắng Lợi, TP Sông Công, tỉnh Thái Nguyên) nay bước sang tuổi 72. Bà vẫn ghi nhớ vẹn nguyên ký ức những ngày tham gia mở Đường 20-Quyết Thắng-con đường vắt ngang dãy Trường Sơn dài 123km, nối từ bản Phong Nha (Bố Trạch, Quảng Bình) đến ngã ba Lùm Phùm (tỉnh Khăm Muộn, Lào).

Ôn lại chuyện xưa trong dòng hồi niệm rõ ràng, súc tích, bà Hải rành mạch kể: “Ngày ấy, tham gia khai mở, xây dựng và bảo vệ tuyến đường là những TNXP đều ở lứa tuổi mười tám, đôi mươi, với ý chí quyết tâm về một con đường huyết mạch, phá thế độc đạo, nối Đông Trường Sơn với Tây Trường Sơn, đưa hàng hóa chi viện vào chiến trường miền Nam. Tinh thần vì miền Nam ruột thịt cao ngút trời. Ai vào đến đó cũng mang trong mình ý chí “nhất xanh cỏ, nhì đỏ ngực” nên chẳng nề hà cái khó, cái khổ. Làm đường toàn phải làm đêm, định vị bằng mắt người chứ chẳng có thiết bị gì cả. Cứ chiều tối xuống đường, sáng tầm 5 giờ lại rút về lán trại. Ròng rã hàng trăm đêm liền, cứ mở xong đoạn đường này lại di chuyển sang đoạn khác như kiểu “chạy tiếp sức” vậy”.

Những tháng ngày ấy gian khổ vô vàn nhưng cũng sáng ngời và ấm áp nghĩa tình anh em, đồng đội. Bà Hải nhớ lại: “Để tránh bị lạc đơn vị, người ta nghĩ ra cách lấy cây song mây tuốt vỏ cho nhẵn rồi giăng theo các gốc cây làm thành lối định vị đường về lán trại (nằm trên lưng chừng núi). Nhờ vậy, nên dù tối đến mấy, dù mưa gió trơn trượt, chúng tôi cứ yên tâm lần theo dây song mà đi. Mùa mưa kéo dài triền miên, chúng tôi phải đào những cái hố như kiểu bếp Hoàng Cầm, đập những thùng phuy đựng mỡ, đựng xăng dầu thẳng ra, chùi rửa sạch rồi đắp đất úp lên miệng hố, lấy củi về đốt nóng để hong khô quần áo. Khi mặc lên, quần áo ai nấy đều sặc mùi khói. Nhưng thà vậy còn hơn mặc đồ ẩm ướt, lích rích khó chịu lắm. Mùa mưa cực vậy, mùa khô thì lại khổ vì đất đỏ mù mịt, đầu tóc cứ vàng hoe. Mỗi tháng được cấp nửa bánh xà phòng 72 (xà phòng Liên Xô 72%), tất cả việc gội đầu, tắm giặt đều bằng miếng xà phòng ấy. Nhiều chị em không dám chải đầu vì tóc rụng rất nhiều, có người rụng đến trọc lốc. Xác định ra chiến trường là coi cái chết nhẹ tựa lông hồng, nhưng phụ nữ chúng tôi lại có những nỗi sợ hãi rất vụn vặt và phát khóc vì những mất mát nhỏ bé (rụng tóc) như vậy. Rồi mọi người phát hiện ra một loại cây rừng, tước vỏ ra vò thì có bọt như xà phòng, thế là rủ nhau mang về thử nghiệm. Lúc đầu sợ chỉ dám gội đuôi tóc, sau thấy mượt và mềm mới gội lên đầu”.

Khi tuyến Đường 20-Quyết Thắng thông xe, đơn vị chỉ để lại một lực lượng nhỏ trực san lấp, sửa chữa khi cần. Bà Hải được chuyển sang bộ đội, về tiểu đoàn kho. Xăng dầu, vũ khí đạn dược ngày nào cũng nhận (từ Bắc vào) và chuyển đi (vào Nam). Vì là tuyến đường huyết mạch nên các đơn vị thuộc binh trạm (công binh, lái xe, cao xạ...) phối hợp để chuyển hàng, đón thương, bệnh binh ra Bắc... Một chiếc xe chuyển 4 tấn gạo, thời gian giải phóng chỉ 15-20 phút. “Lúc đấy thấy sức mình phi thường lắm, bất kể thời khắc nào trong đêm, cứ có xe đến là sẵn sàng giải phóng, sắp xếp ngay”-bà Hải chia sẻ.