CHI ĐOÀN XÓM BỘC NHIÊU

Tháng Bảy năm 1968, mặt đường quốc lộ 15A ở Ngã ba Đồng Lộc nóng bỏng dưới cái nắng miền Trung. Từ sáng sớm đến đêm khuya, từng đoàn xe vận tải nối nhau hướng về chiến trường miền Nam, chở theo lương thực, vũ khí và biết bao hy vọng của hậu phương. Đây là một trong những tuyến đường huyết mạch của tuyến vận tải Trường Sơn, vì thế cũng trở thành mục tiêu đánh phá ác liệt của không quân Mỹ.

Hầu như ngày nào, bầu trời Đồng Lộc cũng vang lên tiếng động cơ phản lực. Những tốp máy bay gầm rú lao xuống, trút bom xuống các quả đồi, con suối và mặt đường. Mỗi trận bom đi qua, mặt đất lại xuất hiện thêm những hố sâu, cây cối bị bật gốc, đất đá tung mù mịt. Thế nhưng, ngay sau khi tiếng bom vừa ngớt, lại có những con người lặng lẽ xuất hiện, mang cuốc, xẻng và quang gánh, khẩn trương san lấp hố bom để đoàn xe kịp lăn bánh trong đêm.

Họ là những thanh niên xung phong.

Trong số ấy có một cô gái mới hai mươi bốn tuổi với đôi mắt sáng và nụ cười luôn rạng rỡ. Dù công việc vô cùng vất vả, lúc nào chị cũng là người cất tiếng hát đầu tiên để động viên đồng đội. Chị là Võ Thị Tần, Tiểu đội trưởng Tiểu đội 4, Đại đội 552 Thanh niên xung phong.

Võ Thị Tần sinh năm 1944 tại xã Thiên Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh. Quê hương chị là vùng đất nghèo nhưng giàu truyền thống cách mạng. Tuổi thơ của Tần gắn với những cánh đồng lúa, những con đường đất đỏ và những buổi theo mẹ ra đồng từ tinh mơ. Cuộc sống còn nhiều khó khăn nhưng chị luôn là cô gái lạc quan, chịu thương chịu khó. Khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn ác liệt, biết bao thanh niên trong làng lên đường nhập ngũ hoặc tham gia thanh niên xung phong. Tần cũng viết đơn tình nguyện, mong được góp sức mình bảo vệ con đường chi viện cho miền Nam.

Làm thanh niên xung phong không cầm súng trực tiếp chiến đấu với kẻ thù, nhưng mỗi ngày đều phải đối mặt với cái chết. Công việc của các chị là san lấp hố bom, dẫn đường cho xe, phá bom nổ chậm và bảo đảm giao thông thông suốt. Có hôm vừa lấp xong một hố bom thì máy bay Mỹ quay trở lại ném tiếp. Có đêm, cả tiểu đội phải làm việc liên tục đến sáng trong ánh đèn gầm xe và tiếng bom nổ không ngớt. Quần áo ai cũng lấm lem bùn đất, bàn tay đầy những vết phồng rộp, nhưng chưa bao giờ họ nghĩ đến việc rời bỏ vị trí.

Là tiểu đội trưởng, Võ Thị Tần luôn nhận phần việc khó nhất. Chị thường đi đầu mỗi khi phải tiếp cận khu vực vừa bị đánh phá để kiểm tra mặt đường. Đồng đội nhiều lần khuyên chị nghỉ ngơi sau những ca làm việc kéo dài, nhưng chị chỉ cười hiền rồi nói:

— Đường còn chưa thông thì xe chưa thể vào Nam. Xe chưa đi được thì chiến trường còn thiếu đạn, thiếu gạo. Mình mệt một chút cũng không sao.

Nụ cười của chị khiến mọi người như quên đi sự khốc liệt của chiến tranh.

Những ngày ở Đồng Lộc, các cô gái thanh niên xung phong sống trong một căn hầm nhỏ bên sườn đồi. Cuộc sống rất thiếu thốn nhưng luôn đầy ắp tiếng cười. Những lúc rảnh hiếm hoi, họ vá lại quần áo, chải tóc cho nhau, kể chuyện quê nhà hay cất lên những bài hát về tuổi trẻ. Ai cũng hiểu rằng ngày mai có thể không còn được gặp nhau, nhưng chẳng ai để nỗi sợ hãi hiện lên trên gương mặt.

Có lần nhận được thư của mẹ, Võ Thị Tần đọc đi đọc lại nhiều lần rồi cẩn thận gấp vào túi áo. Chị ngồi lặng nhìn về phía quê nhà, nơi những cánh đồng đang vào mùa gặt. Một đồng đội hỏi chị có nhớ nhà không.

Tần mỉm cười.

— Nhớ chứ. Nhưng khi đất nước còn chiến tranh thì Đồng Lộc cũng là nhà của mình.

Câu trả lời giản dị ấy khiến mọi người lặng đi.

Ngày 24 tháng 7 năm 1968, bầu trời Đồng Lộc lại vang lên tiếng máy bay Mỹ. Từ sáng sớm, nhiều đợt bom liên tiếp trút xuống khu vực ngã ba. Đất đá rung chuyển, khói bụi phủ kín cả một vùng.

Đến khoảng bốn giờ chiều, sau một trận bom lớn, đơn vị nhận lệnh khẩn trương ra kiểm tra và san lấp mặt đường để chuẩn bị cho đoàn xe vận tải đi qua vào ban đêm.

Không ai chần chừ.

Mười cô gái của Tiểu đội 4 nhanh chóng mang cuốc, xẻng chạy lên mặt đường.

Võ Thị Tần đi đầu.

Các chị vừa làm việc vừa động viên nhau thật nhanh tay vì thời gian không còn nhiều.

Bất ngờ...

Tiếng còi báo động lại vang lên.

Một tốp máy bay Mỹ quay trở lại.

Những quả bom từ trên cao lao xuống với tốc độ khủng khiếp.

Đất trời như vỡ tung.

Một quả bom rơi trúng khu vực miệng hầm nơi mười cô gái vừa chạy vào tránh.

Khói bụi bốc lên mù mịt.

Khi đồng đội và nhân dân lao đến đào bới, tất cả đều lặng người.

Mười cô gái thanh niên xung phong đã anh dũng hy sinh.

Trong số đó có Tiểu đội trưởng Võ Thị Tần.

Chị ra đi khi mới hai mươi bốn tuổi.

Trong ba lô của chị, đồng đội tìm thấy những lá thư gia đình đã cũ và một bức ảnh nhỏ luôn được chị giữ gìn cẩn thận. Còn trên gương mặt của người nữ tiểu đội trưởng, dường như vẫn còn phảng phất nét bình yên như khi chị cất tiếng hát cùng đồng đội chỉ ít giờ trước đó.

Sự hy sinh của mười cô gái Đồng Lộc đã làm lay động trái tim hàng triệu người Việt Nam. Họ không ngã xuống trong một trận đánh lớn, không cầm súng xông pha nơi chiến hào, nhưng chính sự hy sinh thầm lặng ấy đã giữ cho tuyến đường huyết mạch không bao giờ bị cắt đứt. Những đoàn xe vẫn tiếp tục lăn bánh vào Nam, mang theo sức mạnh của hậu phương đến với tiền tuyến.

Sau ngày đất nước thống nhất, Ngã ba Đồng Lộc trở thành khu di tích lịch sử đặc biệt. Mỗi năm, hàng vạn người từ khắp mọi miền đất nước tìm về nơi đây để thắp nén hương tưởng nhớ mười cô gái thanh niên xung phong. Trên ngọn đồi nhỏ, những hàng thông reo trong gió như lời thì thầm của quá khứ. Giữa không gian yên bình ấy, người ta vẫn kể cho nhau nghe về Võ Thị Tần – người tiểu đội trưởng luôn nở nụ cười giữa mưa bom bão đạn, luôn đặt nhiệm vụ lên trên sự an toàn của bản thân.

Chiến tranh đã lùi xa, con đường qua Ngã ba Đồng Lộc hôm nay rộng mở và tấp nập xe cộ. Ít ai còn hình dung được nơi đây từng là "tọa độ lửa" hứng chịu hàng chục nghìn quả bom. Nhưng mỗi khi đứng trước tượng đài mười cô gái Đồng Lộc, ai cũng cảm nhận được rằng tuổi trẻ của các chị chưa bao giờ mất đi. Nó vẫn sống mãi trong màu xanh của núi đồi, trong những đoàn xe xuôi ngược trên con đường hòa bình và trong lòng biết ơn của biết bao thế hệ người Việt Nam. Riêng Võ Thị Tần, người con gái Hà Tĩnh với nụ cười trong trẻo năm nào, đã trở thành biểu tượng đẹp của một thế hệ sẵn sàng gửi lại tuổi xuân giữa khói lửa để đất nước được nở hoa trong ngày độc lập.