"Chỉ hữu tự vệ dũng cảm" xả thân bảo vệ chính quyền cách mạng tại Hà Nội
Nguyễn Lương Thùy (Liệt sĩ, nguyên Đội trưởng Đội Tự vệ Cứu quốc Hoàng Diệu) là tấm gương chiến đấu kiên trung của tuổi trẻ Hà Nội trong sự kiện Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945, người đã trực tiếp chỉ huy lực lượng tự vệ đánh chiếm các cơ quan đầu não của chính quyền tay sai và anh dũng hy sinh khi bảo vệ thành quả cách mạng.
Nguyễn Lương Thùy sinh năm 1922 trong một gia đình công chức tiến bộ tại nội thành Hà Nội. Trưởng thành giữa lòng Thủ đô trong giai đoạn phong trào Mặt trận Việt Minh phát triển mạnh mẽ, người thanh niên tri thức Nguyễn Lương Thùy sớm hăng hái gia nhập Đoàn Thanh niên Cứu quốc và trở thành chỉ huy của lực lượng Tự vệ Cứu quốc Hoàng Diệu – đơn vị vũ trang nòng cốt nội đô.
Trong những ngày giữa tháng 8 năm 1945, không khí khởi nghĩa sôi hừng hực khắp các phố phường Hà Nội. Đồng chí Nguyễn Lương Thùy trực tiếp nhận chỉ thị từ Ủy ban Khởi nghĩa Hà Nội, phân công lực lượng tự vệ tuần tra, rải truyền tin, bảo vệ các cuộc diễn thuyết công khai của Việt Minh tại Nhà hát Lớn và các chợ lớn, tạo khí thế uy hiếp tinh thần chính quyền tay sai Nhật.
Sáng ngày 19 tháng 8 năm 1945, dưới sự chỉ huy mưu trí của Nguyễn Lương Thùy, Đội Tự vệ Cứu quốc đã phối hợp cùng hàng vạn quần chúng nhân dân tiến công đánh chiếm Phủ Khâm sai Bắc Kỳ, Trại Bảo an binh và Bưu điện Hà Nội. Khi kẻ thù âm mưu dùng hỏa lực chống trả tại khu vực Trại Bảo an binh, ông đã dũng cảm dẫn đầu kíp chiến đấu xông lên tước vũ khí đối phương, buộc chỉ huy quân địch phải đầu hàng hoàn toàn, góp phần đưa cuộc khởi nghĩa tại Hà Nội giành thắng lợi trọn vẹn mà không xảy ra tắm máu.
Sau khi chính quyền về tay nhân dân, Nguyễn Lương Thùy tiếp tục chỉ huy đội tự vệ túc trực ngày đêm bảo vệ an toàn cho Lễ Quốc khánh 2/9 tại Quảng trường Ba Đình và các cơ sở kinh tế, năng lượng trọng yếu của Thủ đô. Trong một cuộc đụng độ quyết liệt với nhóm tàn quân phản động âm mưu phá hoại chính quyền non trẻ vào cuối năm 1945, đồng chí Nguyễn Lương Thùy đã anh dũng hy sinh khi mới tròn 23 tuổi. Tấm gương xả thân của người đội trưởng tự vệ Hà Nội đã tô thắm thêm trang sử vàng Mùa thu Độc lập năm 1945.
