Chí sĩ Phan Thúc Duyện: Từ cử nhân Duy Tân đến người khai phá quê hương Phong Thử

Phan Thúc Duyện sinh năm 1873 tại làng Phong Thử, tỉnh Quảng Nam, trong một gia đình nông dân nhưng vẫn được học hành đàng hoàng. Ông đỗ cử nhân khoa thi năm Canh Tý (1900), đứng hạng sáu trong số bốn mươi hai người trúng tuyển.

Thay vì ra làm quan, ông cùng Trần Quý Cáp, Phan Châu Trinh và nhiều bạn đồng chí dấn thân vào phong trào Duy Tân ngay tại quê nhà. Họ hô hào cải cách xã hội với tinh thần mở mang dân trí, nâng cao khí phách dân tộc, đồng thời lập các thương hội và nông hội để phát triển kinh tế theo hướng mới.

Năm 1906, ông cùng Lê Bá Trinh và Hồ Thanh Vân khảo sát vùng đất nhàn điền ở Quế Sơn, Đại Lộc để khai hoang, lập đồn điền trồng cây công nghiệp. Ông cũng sáng lập và điều hành Hội thương Phong Thử, một tổ chức buôn bán hoạt động hiệu quả, có quy mô chỉ đứng sau Hội thương Hội An.

Sau cuộc biểu tình kháng thuế năm 1908 ở Quảng Nam, thực dân Pháp bắt giam ông cùng nhiều chí sĩ khác và đày ra Côn Đảo. Tại đây, ông vẫn cùng bạn tù làm kinh doanh trong khuôn khổ cho phép, đồng thời nổi tiếng với sức khỏe, thường giúp đỡ bạn bè trong công việc nặng nhọc.

Năm 1919, nhờ con trai là kỹ sư Phan Mính làm đơn xin ân xá, ông được trả tự do. Khi trở về đất liền, ông vẫn bị cưỡng bức lưu trú tại Quảng Bình trong khoảng mười năm và đóng góp nhiều công sức khai phá, canh tác vùng đất đồi núi phía tây tỉnh này.

Năm 1930, ông trở về quê hương và tiếp tục theo đuổi những mục tiêu của phong trào Duy Tân. Ông tham gia nhiều công trình kinh tế và xã hội ở Phan Thiết, rồi huy động xây dựng sân vận động, chợ và trường học ở Phong Thử, góp phần biến nơi đây thành một thị trấn nhỏ trù phú.

Ông mất năm 1944 tại quê nhà, hưởng thọ 72 tuổi. Cuộc đời Phan Thúc Duyện cho thấy tinh thần dấn thân vì dân tộc, dám đối mặt gian khó và luôn đặt lợi ích cộng đồng lên trước, là bài học quý giá cho thế hệ trẻ hôm nay trong việc học tập, lao động và cống hiến cho quê hương.

Nguồn tham khảo: Wikipedia tiếng Việt – "Phan Thúc Duyện" (https://vi.wikipedia.org/wiki/Phan_Th%C3%BAc_Duy%E1%BB%87n), nội dung được biên soạn lại theo giấy phép CC BY-SA 4.0.