Chìa khóa mở ra đại thắng mùa Xuân 1975

Theo tư liệu lịch sử, từ năm 1965 - 1974 có rất nhiều cuộc tiến công lớn nhỏ diễn ra cùng hoạt động chiến tranh du kích đánh địch mở rộng và bảo vệ vùng giải phóng, căn cứ cách mạng. Cuộc tổng tấn công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968 trên địa bàn Phước Long nổ ra rất quyết liệt. Sau khi sắp xếp lực lượng, bố trí các mũi tiến công, vào đêm 30 rạng sáng 31/1/1968 cuộc tổng tấn công và nổi dậy bắt đầu.

Sau chiến dịch Mậu Thân, quân dân Phước Long khắc phục khó khăn, củng cố lực lượng, tiếp tục đánh Mỹ - Ngụy, khôi phục phong trào, giữ vững và củng cố lực lượng. Đến năm 1972 đã cùng các đơn vị chủ lực tiến hành chiến dịch Nguyễn Huệ thu nhiều thắng lợi, làm tiền đề cho Chiến dịch đường 14 - Phước Long.

Để chuẩn bị cho chiến dịch Đường 14 - Phước Long, Trung ương Cục và Quân ủy Miền giao nhiệm vụ cho quân và dân Phước Long diệt gọn các chi khu “Bù Đốp lưu vong”, quân chủ lực phối hợp lực lượng địa phương tiêu diệt chi khu quân sự Đức Phong và yếu khu Bù Na nhằm chia cắt, cô lập Phước Long với các khu vực xung quanh, sau đó, phối hợp với quân chủ lực tiến công giải phóng Phước Long.

Chỉ sau vài ngày chiến đấu, từ ngày 13-17/12/1974, ta tiêu diệt hoàn toàn chi khu “Bù Đốp lưu vong”, chi khu Đức Phong và yếu khu Bù Na, làm chủ tình hình một đoạn đường 14 dài 80 km, thu nhiều súng đạn, trong đó có gần 6.500 đạn pháo 105 ly, diệt và bức rút hơn 50 đồn bót, giải phóng vùng Đông Nam Phước Long rộng lớn với hơn 14.000 dân, phá tan tuyến phòng thủ phía Nam Phước Long của địch.

Đến ngày 22/12/1974, ta làm chủ hoàn toàn trận địa và quét sạch các mảng đồn bót quanh khu Thác Mơ, Phước Quả, Phước Tín giải phóng hoàn toàn vùng Nam Bà Rá. Ngày 26/12/1974, đúng 5 giờ, quân ta nổ súng tiến công chi khu quân sự Đồng Xoài. Đến 8 giờ 35 phút, ta làm chủ được chi khu. Sau đó, đến 15 giờ cùng ngày, quân ta làm chủ hoàn toàn khu vực Đồng Xoài. Phước Long bị bao vây cô lập hoàn toàn, địch chỉ còn thế phòng thủ tại tỉnh lỵ Phước Long, núi Bà Rá và chi khu Phước Bình.

Rạng sáng 6/1/1975, như hợp đồng tác chiến đã thỏa thuận, quân ta nổ súng tiến công đồng loạt trên các hướng. Trước sự tấn công mãnh liệt của quân ta, cuối cùng, tất cả các mục tiêu trong thị xã đều bị tiêu diệt. Đến 9 giờ ngày 6/1/1975, lá cờ chiến thắng của quân ta tung bay trên nóc "Dinh Tỉnh trưởng", quân ta tiếp tục tiến công các vị trí còn lại đến 19 giờ cùng ngày, thị xã Phước Long được hoàn toàn giải phóng.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Hà Minh Hồng, nguyên Trưởng Khoa Lịch sử, Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh đã phân tích sâu sắc ý nghĩa của chiến thắng này tại Hội thảo khoa học “Ý nghĩa lịch sử và tầm vóc chiến lược của chiến thắng Đường 14 - Phước Long”. Theo ông, chiến thắng này đóng vai trò như một đòn "trinh sát chiến lược", một cuộc thử sức đối với cả ta và địch. Chiến thắng này củng cố vững chắc thêm quyết tâm chiến lược của Đảng ta, đó là giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Hà Minh Hồng đã đưa ra những phân tích sâu sắc, nhận định thực tế cho thấy quân Ngụy không đủ khả năng đối phó cùng một lúc với nhiều hướng tiến công của ta, càng không có khả năng tái chiếm những nơi đã mất. Qua đó, chiến dịch đánh dấu bước sụp đổ của quân đội Sài Gòn, đồng thời phản ánh lực lượng chiến đấu của địch đã suy yếu không đủ sức phản kích để giành lại những địa bàn có tầm chiến lược quan trọng đã mất vào tay bộ đội chủ lực ta. Ý đồ và khả năng can thiệp vào miền Nam Việt Nam của đế quốc Mỹ đã bị hạn chế.

Trung tướng Nguyễn Năng Nguyễn, nguyên Phó Tổng tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam khẳng định, Chiến thắng Phước Long là kết quả của sự nỗ lực chung của quân và dân cả nước, đặc biệt là quân và dân miền Đông Nam Bộ. Đây là chiến thắng thể hiện sức mạnh tổng hợp của lực lượng vũ trang ba thứ quân tại miền Đông cũng như sự đồng lòng của toàn dân trong chiến dịch.

Thành công này còn là minh chứng cho sự lãnh đạo, chỉ đạo tài tình của Bộ Chính trị, Quân ủy Trung ương, cùng với sự chủ động, sáng tạo của Quân ủy và Bộ Chỉ huy Miền. Thực tiễn chiến dịch cho thấy, Trung ương hết sức coi trọng và phát huy vai trò của tập thể và các lãnh đạo trực tiếp trên chiến trường; lãnh đạo, chỉ huy trên chiến trường hết sức tuân thủ ý đồ chiến lược và sự chỉ đạo của Trung ương.

50 năm sau chiến thắng Phước Long, cả nước và Bình Phước hôm nay đã bước sang một trang mới. Bài học về xây dựng và sử dụng đòn trinh sát chiến lược không chỉ có giá trị trong lĩnh vực quân sự, trong sự nghiệp xây dựng và củng cố quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc mà còn hết sức ý nghĩa trong sự nghiệp xây dựng, phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, Trung tướng Nguyễn Năng Nguyễn chia sẻ.