CHIẾC BA LÔ CŨ CỦA NGƯỜI LÍNH THÁI BÌNH

Chiếc ba lô của anh tôi được gửi về làng vào một buổi chiều cuối năm, khi gió mùa đông bắc tràn qua cánh đồng quê Thái Bình. Người cán bộ xã mang theo một túi vải bạc màu, trao cho mẹ tôi, nói ngắn gọn:
– Đơn vị gửi lại kỷ vật của liệt sĩ.

Mẹ tôi không mở ngay. Bà đặt túi vải lên bàn, thắp nén nhang, rồi ngồi xuống ghế, hai tay đặt trên đầu gối, lặng im rất lâu. Tôi đứng bên, nhìn mẹ, nhìn chiếc túi vải, mà tim đập thình thịch như sắp vỡ.

Khi mẹ mở ra, bên trong là một chiếc ba lô cũ, vải bạt đã sờn, quai đeo rách một đoạn được vá bằng chỉ thô. Mùi ẩm mốc pha lẫn mùi đất rừng còn vương lại, như thể anh tôi vừa mới đi đâu đó rồi sắp quay về.

Chiếc ba lô ấy đã theo anh từ ngày rời quê. Tôi nhớ rất rõ buổi sáng anh nhập ngũ. Anh khoác chiếc ba lô lên vai, cười với tôi:
– Ở nhà nhớ học giỏi, anh về sẽ mua cho cái bút máy.

Anh đi khi mới hai mươi tuổi. Tôi khi ấy mới mười bốn, chưa hiểu hết ý nghĩa của chiến tranh. Tôi chỉ thấy chiếc ba lô trông nặng quá, so với dáng người gầy của anh.

Bây giờ, chiếc ba lô ấy nằm trên bàn, không còn người đeo.

Mẹ tôi run run mở từng ngăn. Trong ba lô có một bộ quần áo đã bạc màu, một cuốn sổ nhỏ bìa mềm, vài tấm ảnh đen trắng chụp chung với đồng đội. Có cả một chiếc lược gỗ đã gãy một răng, và một túi vải nhỏ đựng mấy hạt lúa khô.

– Lúa quê mình đấy… – mẹ tôi nói khẽ.

Cao trào đầu tiên đến khi mẹ mở cuốn sổ. Đó là nhật ký của anh, viết vội, chữ không nắn nót.

“Hôm nay hành quân qua rừng. Nhớ nhà. Nhớ mẹ, nhớ em.”

Những dòng chữ ngắn ngủi ấy khiến tôi òa khóc. Bởi đó là lần đầu tiên tôi nghe thấy anh nói nhớ nhà bằng chữ viết. Ngoài đời, anh ít nói, lúc nào cũng cười.

Nhật ký không dài. Có nhiều ngày bỏ trống. Trang cuối cùng dừng lại ở một câu chưa viết xong.

“Nếu còn sống, nhất định…”

Dòng chữ dở dang ấy như một nhát dao cắt vào lòng người ở lại. Không ai biết anh định viết gì. Có thể là “về thăm mẹ”, có thể là “lấy vợ”, cũng có thể là “làm ruộng”.

Cao trào thứ hai của câu chuyện nằm ở một tấm ảnh. Trong ảnh, anh tôi đứng ở hàng sau, đội mũ cối, cười rất tươi. Mặt anh trẻ đến mức tôi thấy như không phải ảnh của người đã hy sinh.

– Nó vẫn còn trẻ quá… – mẹ tôi nói, rồi quay mặt đi.

Từ ngày có chiếc ba lô, mẹ tôi giữ nó rất cẩn thận. Bà không cho ai chạm vào. Mỗi dịp giỗ, bà lại lấy ra, lau từng nếp gấp, như thể đang chăm sóc chính con trai mình.

Có lần tôi hỏi:
– Sao mẹ không cất đi cho đỡ buồn?
Mẹ lắc đầu:
– Cất đi thì nó không còn ở nhà nữa.

Chiếc ba lô trở thành sự hiện diện lặng lẽ của anh tôi trong ngôi nhà nhỏ. Những năm sau chiến tranh, làng xóm dần yên bình. Người ta nói về tương lai, về làm ăn. Nhưng với mẹ tôi, thời gian như dừng lại ở ngày nhận chiếc ba lô ấy.

Cao trào cuối cùng đến vào một buổi chiều nhiều năm sau, khi mẹ tôi yếu lắm rồi. Bà gọi tôi lại, chỉ vào chiếc ba lô, nói rất chậm:
– Sau này… mẹ không còn… con giữ lấy… đừng bỏ.

Tôi gật đầu mà nước mắt rơi xuống tay bà. Tôi hiểu, với mẹ, chiếc ba lô không chỉ là kỷ vật, mà là nơi gửi gắm tình mẫu tử chưa kịp nói hết.

Giờ đây, mẹ tôi đã mất. Chiếc ba lô cũ được tôi đặt trong một chiếc rương gỗ. Mỗi lần mở ra, mùi ẩm mốc lại khiến tôi thấy anh tôi như đang ở đâu đó rất gần.

Chiến tranh đã qua lâu rồi. Nhưng chiếc ba lô ấy vẫn còn. Nó nhắc tôi nhớ rằng: có những người lính Thái Bình đã gửi cả tuổi trẻ của mình vào những vật rất nhỏ, để đổi lấy hòa bình cho những người ở lại.

Và tôi kể lại câu chuyện này, để chiếc ba lô cũ ấy không chỉ nằm yên trong một góc nhà, mà được sống tiếp trong ký ức của những người chưa từng đi qua chiến tranh.