Chiếc giỏ nhỏ và những cuộn phim mật

Nguyễn Thị Mỹ Nhung, bí danh Nguyễn Thị Yên Thảo, thường được gọi là Tám Thảo, sinh năm 1932 tại Sài Gòn. Năm 1948, khi mới 16 tuổi, bà rời Sài Gòn về Vĩnh Long tham gia kháng chiến. Sau đó, bà hoạt động trong mạng lưới giao liên, tình báo ở nội thành Sài Gòn và trở thành một thành viên của Cụm tình báo H63. Năm 2018, bà được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Nhưng trong rất nhiều năm hoạt động, có một chuyến đi đặc biệt vẫn được nhắc lại khi nói về Tám Thảo: chuyến đưa 24 cuộn phim Kodak từ nội thành Sài Gòn ra căn cứ Củ Chi năm 1961.

Hôm ấy, Tám Thảo đang ở một sạp vải thì Phạm Xuân Ẩn tìm đến. Ông đưa cho bà 24 cuộn phim Kodak, được chụp từ những tài liệu mà ông thu thập được trong quá trình hoạt động tình báo. Nhiệm vụ của bà là đưa số phim này ra căn cứ. 24 cuộn phim không lớn. Nhưng thứ nằm bên trong chúng lại có giá trị đặc biệt. Theo các nguồn tư liệu, những tài liệu được ghi lại trên phim giúp phía cách mạng nắm được thông tin liên quan đến kế hoạch và cách thức triển khai chiến lược “Chiến tranh đặc biệt”, trong đó có những hoạt động của Mỹ và chính quyền Sài Gòn tại miền Nam.

Vấn đề bây giờ là làm thế nào đưa chúng ra khỏi nội thành. Tám Thảo không có một chiếc hộp bí mật hay phương tiện đặc biệt. Bà chỉ có một chiếc giỏ. Các cuộn phim được gói lại rồi đặt vào giỏ, bên trên là những thứ rất bình thường như trái cây, nhang đèn. Bản thân bà ăn mặc như một người phụ nữ sang trọng đang về quê ăn giỗ. Cách ngụy trang ấy khiến chuyến đi trông giống một cuộc về quê bình thường hơn là một nhiệm vụ tình báo. Tám Thảo lên xe đi về hướng Củ Chi. Nhưng đến khu vực Hóc Môn, xe bị chặn lại. Đây chính là lúc 24 cuộn phim trở thành một gánh nặng có thể lấy đi mạng sống của người mang chúng. Lực lượng kiểm soát yêu cầu hành khách xuống xe và khám xét. Tám Thảo hiểu rằng nếu chiếc giỏ bị kiểm tra kỹ, những cuộn phim sẽ bị phát hiện. Khi đó, không chỉ nhiệm vụ thất bại mà bản thân bà cũng có thể bị bắt. Thay vì tìm cách tránh né, bà lại chủ động bước xuống xe, mang theo chiếc giỏ và tiến về phía người chỉ huy. Bà bắt chuyện một cách tự nhiên, tạo cảm giác như mình chỉ là một người phụ nữ bình thường đang trên đường về quê. Trong lúc người chỉ huy tập trung vào cuộc trò chuyện, việc khám xét chiếc giỏ không diễn ra như đáng lẽ phải có. Khi xe chuẩn bị tiếp tục chạy, người này mới nhận ra chiếc giỏ của bà chưa được kiểm tra. Nhưng lúc đó Tám Thảo đã ở sát cửa xe và nhanh chóng trở lại chỗ ngồi. Chiếc xe tiếp tục chạy, 24 cuộn phim vẫn nằm trong chiếc giỏ. Nhiệm vụ được hoàn thành.

Điều đáng chú ý là chính Tám Thảo sau này kể lại rằng lúc ấy bà rất bình tĩnh. Đó có lẽ là điều quan trọng nhất trong câu chuyện này. Bởi trong tình huống như vậy, chỉ một cử chỉ bất thường, một phút mất bình tĩnh hoặc một lần khám xét kỹ hơn cũng có thể khiến tất cả chấm dứt. Khi đưa được số phim về căn cứ, Tám Thảo mới biết đầy đủ giá trị của thứ mình vừa mang theo. Câu chuyện sau đó trở thành một trong những chiến công tiêu biểu trong những năm tháng hoạt động của nữ tình báo H63. Nhìn lại sự việc, điều gây ấn tượng không phải là chiếc giỏ nhỏ hay 24 cuộn phim. Đó là sự bình tĩnh của một con người đứng trước nguy hiểm mà không để nỗi sợ làm lộ mình. Tám Thảo không bước vào trạm kiểm soát với vẻ ngoài của một người đang thực hiện nhiệm vụ đặc biệt. Bà chỉ giống một người phụ nữ đang về quê. Chính sự bình thường ấy trở thành lớp vỏ bảo vệ cho một nhiệm vụ không hề bình thường. Và có lẽ đó cũng là đặc điểm của công việc tình báo: những chiến công lớn đôi khi bắt đầu từ những vật dụng rất nhỏ và những hành động tưởng như rất đỗi bình thường.

Một chiếc giỏ.

Hai gói phim.

Một chuyến xe về Củ Chi.

Và phía sau những thứ giản dị ấy là một nhiệm vụ có thể phải trả giá bằng cả tính mạng. Năm 1961, Tám Thảo đã đưa 24 cuộn phim qua được trạm kiểm soát. Nhiều thập kỷ sau, câu chuyện ấy vẫn còn được nhắc lại không phải vì những cuộn phim nhỏ bé, mà vì người phụ nữ đã đủ bình tĩnh để mang chúng đi qua nơi nguy hiểm nhất.