Chiếc gùi vá bằng dây rừng

Trong chuyến hành trình về nguồn tại Nghĩa Lộ, đoàn thanh niên phường được gặp một cựu dân công hỏa tuyến đã gần 90 tuổi. Ông sống trong căn nhà nhỏ bên sườn đồi, nơi mỗi sáng vẫn nhìn xuống thung lũng – vùng đất từng in dấu chân ông thời chiến. Ông không bắt đầu bằng những lời kể lớn lao. Chỉ lặng lẽ lấy từ góc nhà ra một chiếc gùi tre đã cũ, dây buộc chằng chịt bằng những sợi dây rừng khô. Ông nói, chiếc gùi này đã theo ông suốt những năm phục vụ chiến dịch giải phóng Nghĩa Lộ năm 1952. Hồi ấy, ông là dân công hỏa tuyến, nhiệm vụ chính là gùi lương thực, đạn dược và đồ tiếp tế từ hậu phương vào các điểm tập kết của bộ đội. Đường đi toàn dốc núi, suối sâu, có đoạn phải bám rễ cây mà leo, có đoạn phải lội qua bùn ngập đến đầu gối. Chiếc gùi tre ban đầu rất đơn sơ. Nhưng chỉ sau vài chuyến đi rừng, nó đã bắt đầu nứt, gãy. Không có vật liệu thay thế, ông và đồng đội chỉ biết lấy dây rừng buộc lại, vá chỗ hỏng để tiếp tục dùng. Ông kể, có lần gùi hàng vượt qua một đoạn dốc trơn sau trận mưa lớn. Đang đi thì đá lở từ trên cao rơi xuống. Chiếc gùi bị va mạnh, một bên nan tre gãy hẳn. Ông tưởng phải bỏ lại. Nhưng giữa rừng, không có cái mới để thay, cũng không thể quay về. Ông ngồi xuống, lấy dây rừng buộc chặt lại từng chỗ gãy. Buộc xong, lại tiếp tục gùi hàng đi tiếp, như chưa từng có gì xảy ra. Một bạn trẻ trong đoàn nhìn chiếc gùi đầy vết buộc chằng chịt, khẽ hỏi:
“Ngày đó gùi hỏng vậy rồi, sao bác không xin cái mới ạ?” Ông cười hiền:
“Chiến tranh mà, cái gì dùng được là quý. Hỏng thì sửa, rách thì buộc. Quan trọng là hàng phải tới nơi.” Ông nói tiếp, giọng chậm lại:
“Có những chuyến đi, mình không được quyền dừng lại chỉ vì một cái gùi hỏng.” Đêm trước ngày chiến dịch nổ súng, ông cùng đội dân công vẫn tiếp tục gùi hàng qua một tuyến đường vừa bị bom đánh phá. Đất đá sạt lở, cây đổ ngổn ngang. Chiếc gùi sau lưng nặng trĩu, nhưng không ai bỏ xuống. Có người mệt quá muốn nghỉ, nhưng nhìn nhau rồi lại đi tiếp. Vì ai cũng hiểu, nếu chậm một nhịp, bộ đội phía trước có thể thiếu lương thực, thiếu đạn, ảnh hưởng cả trận đánh. Sau chiến dịch, Nghĩa Lộ được giải phóng. Ông trở về bản, chiếc gùi vẫn được giữ lại, không vứt đi. Không phải vì nó còn tốt, mà vì nó mang theo cả một thời gian khó. Ông nói:
“Cái gùi này không còn nguyên vẹn, nhưng nó giúp tôi nhớ rằng… có những thứ hỏng vẫn có thể đi hết một cuộc đời.” Buổi gặp kết thúc khi nắng chiều buông xuống triền đồi. Đoàn thanh niên ra về trong im lặng. Nhưng ai cũng hiểu rằng, có những điều trong lịch sử không nằm ở sự hoàn hảo… mà nằm ở cách con người ta vá lại những thiếu thốn bằng ý chí và lòng tin.