CHIẾC GƯƠNG VỠ VÀ NĂM NỤ CƯỜI KHÔNG TUỔI

Trọng điểm cống Ba Hang những ngày giữa năm 1968 là một tọa độ chết đúng nghĩa. Mặt đất không lúc nào thôi rên rỉ dưới những làn bom xới đi xới lại, khét lẹt mùi lưu huỳnh và đất khét. Thế nhưng, sâu trong cái hang đá nhỏ được đặt tên là "Hầm Chị Em", sự sống vẫn kiên cường len lỏi. Đó là nơi trú ẩn của năm cô gái thuộc Tiểu đội 2 Thanh niên xung phong: Hà, Thắm, Lành, Mơ và nhỏ Dịu – cô em út mới tròn mười bảy tuổi, quê tận vùng biển Hải Phòng.

Căn hầm ẩm ướt, vách đá rỉ nước ròng ròng, tài sản quý giá nhất của cả tiểu đội được treo trang trọng trên một chiếc rễ cây cổ thụ đâm xuyên qua trần hang. Đó là một chiếc gương soi bằng nhựa màu đỏ, nhỏ bằng lòng bàn tay, vốn là quà tốt nghiệp cấp ba của Hà được chị gái tặng trước khi vào Nam. Chiếc gương không còn nguyên vẹn; một mảnh bom bi găm trúng hồi tháng trước đã làm nó nứt vỡ một góc lớn, đường nứt kéo dài như một vệt rạch ngang qua mặt kính. Nhưng đối với năm cô gái, chiếc gương vỡ ấy là cả một thế giới phù hoa giữa rừng già.

Mỗi buổi sáng, trước khi tiếng còi báo động xé toạc màn sương mù Trường Sơn, năm cô gái lại xếp hàng, truyền tay nhau chiếc gương nhỏ.

— Này nhỏ Dịu, xích qua bên trái một chút, soi vào cái góc chưa vỡ ấy mới thấy hết cái mũi dọc dừa của mày! — Hà, tiểu đội trưởng, vừa cười vừa lấy tay quệt chút nhọ nồi trên má Dịu. — Chị Hà cứ trêu em. Tóc em dạo này rụng nhiều quá, cứ thưa dần thế này, mai mốt hòa bình về quê không biết anh dũng có nhận ra em không nữa. — Dịu nheo mắt soi vào gương, cố vuốt lại mớ tóc mai xơ xác vì nước suối ngầm thiếu muối.

Thắm, cô gái có giọng hát chèo ngọt lịm quê Thái Bình, giật lấy chiếc gương, ghé sát mặt vào rồi chun mũi: — Ôi dào, có cái gương vỡ mà đứa nào cũng tranh. Nhìn xem này, da đứa nào đứa nấy xanh như tàu lá chuối rừng vì sốt rét, thế mà cứ ngỡ mình là hoa khôi thanh niên xung phong không bằng!

Cả căn hầm vang lên tiếng cười giòn giã. Tiếng cười của họ trẻ trung, trong trẻo đến mức người ta quên mất rằng chỉ cách cửa hang vài mươi mét là những hố bom sâu hoắm, đen ngòm như những vết thương hoại tử của đại ngàn. Họ cười để xua đi cái đói, cười để quên đi cái lạnh của những đêm gác đường trong mưa phùn, và cười để giấu đi nỗi sợ hãi bản năng trước cái chết luôn chực chờ. chiếc gương vỡ trở thành chứng nhân cho những nét đẹp thanh xuân nguyên sơ nhất, nơi những nụ cười vẫn rạng rỡ bất chấp bom đạn có thể đổ xuống bất cứ lúc nào.

Trưa hôm đó, lệnh thông đường khẩn cấp ban xuống. Một đoàn xe chở cao xạ của trung đoàn pháo cao xạ bị kẹt lại ngay trên đỉnh dốc vì bom từ trường. Năm cô gái vác cuốc xẻng lao ra trận địa giữa cái nắng cháy da cháy thịt của gió Lào. Tiếng máy bay gầm rú trên đỉnh đầu, bụi đất bốc lên mù mịt, che khuất cả ánh mặt trời. Họ lao vào guồng quay sinh tử, người cào đất, người đẩy xe, đôi bàn tay trần rớm máu vì đá hộc.

Một tiếng nổ đanh gọn, chói tai vang lên ngay bên cạnh dốc. Quả bom nổ chậm đã kích nổ. Khói đen bao phủ toàn bộ trận địa.

Khi trung đội quay lại tìm kiếm, trận địa chỉ còn là một bãi đất phẳng hoang tàn. Năm cô gái đã nằm lại dưới chân dốc, thân thể họ hòa vào đất đá Trường Sơn để giữ cho bánh xe của đoàn pháo phòng không kịp lăn bánh lên cao điểm. Người ta đưa các cô về hang để sửa sang trang phục trước khi mai táng. Trên vách hang đá ẩm ướt, chiếc gương vỡ màu đỏ vẫn treo lơ lửng, phản chiếu ánh sáng yếu ớt của buổi hoàng hôn.

Anh đội trưởng công binh gỡ chiếc gương xuống, gạt đi lớp bụi đất dày bám trên mặt kính. Trong góc gương nứt nẻ ấy, dường như vẫn còn lưu giữ vẹn nguyên nụ cười tinh nghịch của nhỏ Dịu, ánh mắt kiên cường của Hà và nét duyên dáng của Thắm. Họ đã ngã xuống ở tuổi mười tám, đôi mươi, mãi mãi không già đi, mãi mãi giữ lại nụ cười thanh xuân rạng rỡ nhất trong lòng những người ở lại.