Chiếc Huy hiệu Bác Hồ của Thiếu tướng Mai Văn Cương

Chiếc huy hiệu bằng kim loại, với 2 màu vàng, đỏ, có đường kính 3,8cm, dập nổi hình Chủ tịch Hồ Chí Minh, Quốc huy và chữ "Việt Nam Dân chủ Cộng hòa", với số đăng ký 9544 K1-1200. Đồng chí Mai Văn Cương sinh ngày 02/2/1941 tại xã Hoằng Đạo, huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa. Ông nhập ngũ ngày 28/3/1959, là chiến sĩ thuộc Đại đội 11, Trung đoàn 68, Sư đoàn 304. Tháng 9/1959, ông được cử đi học tại trường Quân y Trung đoàn 57, Sư đoàn 304. Đến tháng 7/1961, sau nhiều vòng tuyển chọn nghiêm ngặt, ông trúng tuyển lớp đào tạo phi công, là một trong những người đầu tiên được cử đi học lái máy bay MiG-17 tại trường Không quân Liên Xô. Ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam ngày 23/8/1964. Sau một thời gian học tập với thành tích cao, ông trở về nước, trực tiếp lái máy bay MiG-17 thuộc Trung đoàn Không quân 921, Quân chủng Phòng không - Không quân. Đến tháng 9/1965, ông tiếp tục được đi học lái máy bay MiG-21 tại trường Không quân Liên Xô. Sau khi hoàn thành xuất sắc chương trình khóa học, ông trở về đơn vị công tác vào tháng 6/1966 và trực tiếp tham gia chiến đấu. Trong cuộc chiến tranh Việt Nam, đế quốc Mỹ đã huy động nhiều vũ khí, trang thiết bị hiện đại, bao gồm máy bay, tàu chiến, thiết giáp, pháo và bom mìn, hóa chất. Trong số đó, F-105, còn có biệt danh “Thần Sấm” là loại máy bay ném bom hiện đại, thường xuyên được Mỹ sử dụng để ném bom phá hoại miền Bắc Việt Nam. Để đối đầu với các loại máy bay hiện đại như F-105, F-4 của Mỹ là điều không hề dễ dàng, chưa kể kinh nghiệm chiến đấu của đội ngũ phi công của ta mới được đào tạo còn non trẻ. Tuy nhiên, ngay từ giai đoạn đầu chống chiến tranh phá hoại miền Bắc, lực lượng Không quân Việt Nam đã lập nên nhiều thành tích vang dội, trong đó có chiến công bắn hạ máy bay F-105 trên bầu trời Tam Đảo của phi công Mai Văn Cương. Trưa ngày 8/10/1966, 3 tốp máy bay của Mỹ hoạt động hướng Tây Bắc qua Phú Thọ, Yên Bái, Tuyên Quang. Lúc 14 giờ 14 phút, lại có 4 tốp máy bay của Mỹ bay vào từ hướng Sầm Nưa (Lào), qua Yên Châu, Yên Bái. Đến 14 giờ 40 phút, 4 tốp máy bay Mỹ đã bay qua Tam Đảo, hướng về Đông Anh. Sau khi đánh giá tình hình, Bộ Tư lệnh Quân chủng Phòng không - Không quân quyết định sử dụng cả MiG-17 và MiG-21 đánh hiệp đồng, nhằm cản phá đội hình máy bay Mỹ, buộc chúng phải vội vã thả bom ngoài khu vực mục tiêu. 14 giờ 38 phút, biên đội hai chiếc máy bay MiG 21 của các phi công Trần Ngọc Síu và Mai Văn Cương cất cánh. Khi đang lấy độ cao thì hai phi công phát hiện tốp 4 chiếc F-105 ở phía Đông sân bay. Trần Ngọc Síu báo thả thùng dầu phụ và tiến vào công kích. Khi chiếc MiG-21 số 1 của Trần Ngọc Síu cắt bán kính bám theo hai chiếc F-105 đi đầu, hai chiếc F-105 số 3 và số 4 lập tức bám theo số 1. Chiếc MiG-21 số 2 do phi công Mai Văn Cương điều khiển bám theo 2 chiếc F-105 bay sau, yểm trợ cho số 1. Sau khi chiếc MiG-21 số 1 phóng tên lửa về phía đội hình F-105, các máy bay F-105 tăng tốc chạy thẳng. Khi biên đội vòng lại phát hiện thêm 4 chiếc F-105 sau khi ném bom Đông Anh đang vòng ra. Số 2 lập tức bám theo và bắn rơi tại chỗ một chiếc F-105 trên vùng trời Tam Đảo. Sở Chỉ huy Quân chủng lệnh biên đội thoát ly về hạ cánh lúc 15 giờ 02 phút. Đây là lần đầu tiên phi công Mai Văn Cương bắn hạ máy bay Mỹ và cũng là chiếc máy bay thứ 1.500 của Mỹ bị bắn rơi trong chiến tranh Việt Nam. Sau chiến công đầu tiên, Thượng úy Mai Văn Cương vinh dự được gặp Bác Hồ. Ngày 10/12/1966, Chủ tịch Hồ Chí Minh tổ chức buổi gặp mặt 24 chiến sĩ lái máy bay của Quân chủng Phòng không – Không quân tại Phủ Chủ tịch. Sau khi nghe các chiến sỹ kể chuyện chiến đấu ngoài mặt trận, Bác đã ân cần thăm hỏi, động viên và căn dặn: “Các cháu giỏi lắm, các cháu bắn rơi máy bay của không quân Mỹ, như thế là đánh vào lực lượng không quân hiện đại nhất, có nhiều máy bay hiện đại và phi công có nhiều giờ bay. Chúng ta mở mặt trận trên không như vậy là rất tốt. Các cháu đã bắn rơi nhiều máy bay nhưng các cháu phải thường xuyên rút kinh nghiệm, tìm ra nhiều cách đánh hay hơn nữa, bắn rơi nhiều máy bay hơn nữa và bắt sống nhiều giặc lái...”.
Chiếc Huy hiệu Bác Hồ của Thiếu tướng Mai Văn Cương. Ảnh: BTLSQSVN Rồi Bác nói: “Mỗi cháu bắn rơi một chiếc máy bay Mỹ, Bác tặng một chiếc Huy hiệu”. Theo lời Bác, Đồng chí Vũ Kỳ chuyển những chiếc Huy hiệu Bác Hồ tặng cho từng chiến sĩ. Kết thúc buổi gặp mặt, các chiến sĩ xếp hàng chụp ảnh lưu niệm với Bác, Thủ tướng Phạm Văn Đồng và Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Chiếc Huy hiệu Bác Hồ là kỷ niệm không thể quên và là động lực để đồng chí Mai Văn Cương kiên trì, bền bỉ rèn luyện, học tập và công tác. Với ý chí quyết tâm và tài năng của mình, phi công Mai Văn Cương là 1 trong 16 phi công đạt cấp Ách (Aces) trong chiến tranh Việt Nam với thành tích bắn rơi 8 chiếc máy bay quân sự của Mỹ. Với những thành tích đạt được, ông được Đảng, Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân (năm 1969) và nhiều Huân, Huy chương cao quý khác. Ngày 15/9/2003, Thiếu tướng Mai Văn Cương, nguyên Phó Tư lệnh Quân chủng Phòng không - Không quân đã trao tặng chiếc huy hiệu cho Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam với mong muốn thông qua Bảo tàng, hiện vật được giới thiệu tới đông đảo du khách trong và ngoài nước cũng như các thế hệ trẻ hiểu về lịch sử hào hùng của Quân đội nhân dân Việt Nam nói chung và Quân chủng Phòng không - Không quân./.Bích Liên