CHIẾC KHĂN TAY CÒN LẠI

CHIẾC KHĂN TAY CÒN LẠI

Có những kỷ vật của chiến tranh rất lớn: một khẩu súng, một chiếc ba lô, một tấm huân chương. Nhưng cũng có những kỷ vật nhỏ đến mức có thể nằm gọn trong lòng bàn tay mà chứa đựng cả một câu chuyện dài.

Chiếc khăn tay của Anh hùng liệt sĩ Nguyễn Văn Trỗi và người vợ Phan Thị Quyên là một kỷ vật như thế.

Nguyễn Văn Trỗi sinh năm 1940 tại Quảng Nam. Khi còn rất trẻ, anh tham gia lực lượng biệt động Sài Gòn. Tháng 5 năm 1964, anh nhận nhiệm vụ đặt mìn tại cầu Công Lý nhằm đánh vào đoàn xe chở Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert McNamara. Khi nhiệm vụ chưa kịp hoàn thành, anh bị bắt.

Sau cánh cửa nhà giam Chí Hòa, anh Trỗi phải đối diện với những ngày tháng khắc nghiệt nhất của cuộc đời.

Nhưng có lẽ trong những ngày ấy, bên cạnh lý tưởng và niềm tin, vẫn có một điều rất đỗi bình thường mà anh luôn nhớ đến: gia đình và người vợ trẻ của mình.

Chị Phan Thị Quyên đã làm một chiếc khăn tay gửi vào nhà lao cho chồng. Một chiếc khăn nhỏ bé, nhưng trong hoàn cảnh hai người bị chia cách, nó trở thành lời động viên và lời hẹn của người ở ngoài gửi đến người đang bị giam giữ. Sau này, chiếc khăn ấy cùng mười bức thư của Nguyễn Văn Trỗi được chị Quyên trao lại và hiện được lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia.

Tôi đã dừng lại khá lâu khi đọc về chi tiết ấy.

Bởi trước đó, khi nhắc đến Nguyễn Văn Trỗi, tôi thường chỉ nhớ đến hình ảnh một người chiến sĩ hiên ngang trước pháp trường. Nhưng đằng sau hình ảnh đã đi vào lịch sử ấy còn là một chàng trai mới ngoài hai mươi tuổi, có một mái ấm, một người vợ và những tình cảm rất bình dị.

Trong những bức thư viết từ nhà giam, anh vẫn dành tình cảm cho vợ và những người thân của mình. Những lá thư không chỉ cho thấy tình yêu gia đình mà còn thể hiện trách nhiệm của anh đối với đất nước trong hoàn cảnh bản thân đang đứng trước ranh giới của sự sống và cái chết.

Ngày 15 tháng 10 năm 1964, Nguyễn Văn Trỗi bị đưa ra pháp trường tại nhà lao Chí Hòa, Sài Gòn. Anh hy sinh khi mới 24 tuổi. Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, trong những phút cuối cùng, anh vẫn giữ thái độ bình tĩnh và kiên định với con đường mình đã lựa chọn.

Hai mươi bốn tuổi.

Đó là độ tuổi mà những người trẻ hôm nay vẫn còn rất nhiều dự định phía trước.

Có người đang học đại học.

Có người mới bắt đầu công việc đầu tiên.

Có người nghĩ về những chuyến đi, về gia đình và tương lai của mình.

Nguyễn Văn Trỗi cũng từng có những điều bình thường như thế. Nhưng tuổi hai mươi bốn của anh đã dừng lại.

Chiếc khăn tay thì còn.

Những bức thư thì còn.

Và câu chuyện của anh cũng còn.

Có lẽ điều khiến tôi xúc động nhất không chỉ là sự hiên ngang trước cái chết, mà là việc phía sau một người anh hùng vẫn là một con người rất đỗi bình thường. Anh biết yêu thương, biết nhớ gia đình, có một người vợ chờ đợi mình. Chính vì vậy, sự lựa chọn của anh càng khiến tôi hiểu rõ hơn cái giá mà thế hệ đi trước đã chấp nhận trả cho đất nước.

Chúng tôi sinh ra khi chiến tranh đã lùi xa.

Không còn phải chia tay người thân trước những cuộc hành quân. Không còn phải gửi tình cảm vào một chiếc khăn tay qua song sắt nhà tù. Những điều bình thường như được học tập, được gặp người mình yêu thương hay được trở về nhà mỗi ngày đôi khi khiến chúng tôi quên rằng đã từng có một thế hệ không phải ai cũng có được những điều ấy.

Từ một chiếc khăn tay nhỏ bé, tôi hiểu thêm một điều:

Lịch sử không chỉ được tạo nên bởi những trận đánh lớn. Lịch sử còn nằm trong những câu chuyện rất nhỏ của con người.

Một lá thư chưa kịp trả lời.

Một người vợ chờ chồng.

Một chàng trai tuổi hai mươi bốn bước ra pháp trường.

Và một chiếc khăn tay đã đi qua hơn nửa thế kỷ để nhắc những người trẻ hôm nay rằng hòa bình mà chúng ta đang có chưa bao giờ là điều tự nhiên mà có.

Có lẽ cách tốt nhất để thế hệ chúng tôi nhớ về Nguyễn Văn Trỗi không phải chỉ là nhớ tên anh trong một trang sách.

Mà là sống sao cho tuổi trẻ của mình cũng có ý nghĩa.

Bởi thế hệ trước đã có một “thời hoa lửa” để bảo vệ đất nước.

Còn chúng tôi, trong thời bình, cũng cần có một tuổi trẻ biết ước mơ, trách nhiệm và cống hiến.