“Chiếc khăn tay của mẹ”

Bác Phúc kể, chuyện ấy xảy ra vào khoảng năm 1972, khi đơn vị ông đang hành quân trên một nhánh đường mòn thuộc tuyến Trường Sơn, đoạn giáp về phía tây Quảng Trị. Trong tiểu đội khi đó có một cậu lính trẻ tên Nam, người Nam Định, dáng người nhỏ, ít nói, nhưng lúc nào cũng cẩn thận hơn người khác một chút.

Ban đầu, chẳng ai để ý Nam có gì đặc biệt, chỉ thấy mỗi lần nghỉ chân, trong khi anh em tranh thủ nằm xuống cho đỡ mỏi, thì cậu lại lục ba lô, lấy ra một chiếc khăn tay cũ, gấp vuông vắn, rồi lau mặt rất chậm. Có hôm bác Phúc ngồi cạnh mới hỏi đùa: “Khăn đâu mà giữ kỹ thế?”, Nam cười hiền, đưa cho xem. Đó là một chiếc khăn vải đã sờn mép, màu không còn rõ nữa, nhưng được giặt sạch sẽ. Cậu nói nhỏ: “Mẹ em đưa trước khi đi… bảo mang theo cho đỡ nhớ nhà.”

Từ hôm đó, ai cũng biết cái khăn ấy với Nam không chỉ là để lau mặt.

Những ngày hành quân sau đó, trời mưa rừng liên miên. Có hôm đi từ sáng đến tối, người ướt sũng, quần áo dính bùn, ba lô cũng ẩm hết. Thế mà Nam vẫn cố gói riêng chiếc khăn vào một lớp nilon, buộc chặt lại. Đến lúc nghỉ, việc đầu tiên của cậu không phải ăn hay ngủ, mà là mở ra kiểm tra xem khăn có bị ướt không. Có lần bác Phúc bảo: “Ướt thì phơi lại, có gì đâu mà lo thế”, Nam chỉ lắc đầu: “Ướt cái khác được… cái này em không muốn ướt.”

Có hôm hành quân qua đoạn dốc dài, ai cũng mệt rã rời. Đến khi dừng lại, Nam lấy khăn ra lau mặt, rồi cười nhẹ: “Như có mẹ ở đây.” Câu nói đơn giản thôi, nhưng lúc đó giữa rừng sâu, ai nghe cũng thấy lòng mình chùng xuống. Vì ai cũng có một nơi để nhớ, nhưng không phải ai cũng có thứ gì đó mang theo bên mình rõ ràng như thế.

Rồi đến một đêm, máy bay địch đánh vào khu vực đơn vị vừa dừng chân. Bom nổ rất gần. Anh em phải tản ra, tìm chỗ tránh, rồi sau đó mới gom lại. Đến sáng, khi kiểm lại quân số và thu dọn đồ đạc, có những thứ còn, có những thứ không.

Bác Phúc kể, ông là người nhặt lại một chiếc ba lô nằm văng bên mép hố bom. Mở ra, thấy bên trong còn vài thứ lặt vặt — một ít đồ cá nhân, và chiếc khăn tay được gói rất kỹ trong lớp nilon quen thuộc. Ông cầm lên, nhận ra ngay là của Nam.

Nhưng Nam… thì không còn trong đội hình nữa.

Hôm đó, không ai nói nhiều. Chỉ có người cất lại những gì còn sót lại, lặng lẽ hơn mọi ngày. Chiếc khăn ấy sau đó được giữ lại một thời gian, rồi gửi về theo đường đơn vị, để trả lại cho gia đình.

Bác Phúc nói, đến giờ ông vẫn nhớ rất rõ hình ảnh cậu lính trẻ ngồi bên gốc cây, cẩn thận mở từng lớp nilon, vuốt lại chiếc khăn như giữ một điều gì đó rất quý.

Ông chậm rãi:
“Trong chiến tranh, có những thứ rất nhỏ… nhưng nó là cả một phần cuộc đời của người ta. Mất người… mà nhìn thấy lại những thứ ấy… mới thấy chiến tranh nó lấy đi nhiều đến thế nào.”