Chiếc la bàn của người lính Thành cổ - Trung tá Nguyễn Cảnh Lương

Sinh năm 1952 tại Nghệ An, năm vừa tròn 20 tuổi, Nguyễn Cảnh Lương là đảng viên trẻ, Bí thư Đoàn Thanh niên Hợp tác xã Lam Sơn. Gác lại tuổi xuân và quê hương, ông tình nguyện lên đường nhập ngũ với khát vọng bảo vệ Tổ quốc. Sau thời gian huấn luyện, ông được biên chế vào Đại đội 2, Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 27 (Trung đoàn Triệu Hải), Quân khu 4 và có mặt tại chiến trường Quảng Trị đúng vào thời điểm cuộc chiến bước vào giai đoạn ác liệt nhất.

Ngày 28/6/1972, cuộc chiến bảo vệ Thành cổ Quảng Trị bắt đầu. Trên diện tích chỉ khoảng 3 km², bom đạn của kẻ thù dội xuống suốt ngày đêm. Mặt đất bị cày xới, hầm hào ngập trong nước lũ, bùn đất hòa cùng máu của những người lính. Ông Lương vẫn không quên những ngày tháng ấy với ba mùa mưa: mưa bom đạn, mưa lũ và "mưa đỏ" – mưa của máu và sự hy sinh.

Ông từng kể rằng có những đồng đội vừa được chôn cất thì bom đạn lại cày tung mặt đất. Hậu cần bị chia cắt, nhiều ngày liền bộ đội thiếu lương thực, phải chiến đấu trong cảnh đói rét, bùn đất bám đầy người. Nhưng không ai lùi bước. Người trước ngã xuống, người sau lại tiếp tục tiến lên giữ từng mét đất Thành cổ.

Ngày 16/8/1972, ông bị thương do mảnh pháo găm vào đầu và được đưa về tuyến sau điều trị. Khi vết thương chưa kịp lành, ông nằng nặc xin trở lại đơn vị. Với ông, đồng đội vẫn còn ở lại chiến trường thì mình không thể ở phía sau.

Nhiệm vụ đầu tiên sau khi trở lại là cùng bốn đồng đội bí mật luồn sâu vào khu vực địch chiếm giữ để đưa ba liệt sĩ của đơn vị về. Trong màn đêm, cả tổ bò qua những hố bom ngập bùn, từng mét một tiến vào vị trí các đồng đội đã hy sinh.

Khi đến nơi, ba thi thể được đặt ngay ngắn trên một mô đất. Bằng kinh nghiệm chiến trường, ông linh cảm có điều bất thường. Quả đúng như dự đoán, ngay dưới thi thể đồng đội là những quả lựu đạn đã được tháo chốt, chỉ chờ người đến cứu sẽ phát nổ. Bình tĩnh và dũng cảm, ông lần lượt vô hiệu hóa hai quả lựu đạn, cứu cả tổ công tác khỏi một cái bẫy chết người.

Trong tay một người đồng đội hy sinh, ông nhìn thấy một chiếc la bàn. Khuôn mặt người lính đã không còn nguyên vẹn sau trận pháo kích, nhưng chiếc la bàn vẫn được nắm chặt. Ông tin đó là Đại đội phó Ngọc, bởi thời ấy chỉ cán bộ chỉ huy mới được trang bị la bàn. Sau khi đưa các liệt sĩ trở về, ông giữ lại chiếc la bàn như một lời hẹn với đồng đội đã ngã xuống.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, chiếc la bàn ấy vẫn được Trung tá Nguyễn Cảnh Lương gìn giữ cẩn thận trong ngôi nhà nhỏ ở Nghệ An. Mỗi lần cầm lên, ông như được gặp lại những người đồng chí năm xưa – những người đã gửi lại tuổi đôi mươi trên mảnh đất Thành cổ Quảng Trị.

Sau chiến tranh, ông tiếp tục phục vụ trong quân đội, học tập, công tác cho đến khi nghỉ hưu với quân hàm Trung tá. Dù cuộc sống đã bình yên, ký ức về 81 ngày đêm Thành cổ chưa bao giờ phai nhạt. Ông nhiều lần trở lại Quảng Trị, thắp nén hương cho đồng đội và lặng lẽ đứng bên dòng Thạch Hãn, nơi biết bao người lính đã hóa thân vào lòng đất mẹ.

Ông thường nói: "Để giành được độc lập, tự do gian khổ lắm, không biết bao nhiêu là mất mát, hy sinh."

Lời nói mộc mạc ấy chứa đựng cả một cuộc đời người lính. Câu chuyện về Trung tá Nguyễn Cảnh Lương không chỉ là ký ức của một nhân chứng lịch sử mà còn là bài học quý giá về lòng yêu nước, sự quả cảm và nghĩa tình đồng đội. Chiếc la bàn năm nào đã không còn làm nhiệm vụ chỉ hướng trên chiến trường, nhưng hôm nay vẫn lặng lẽ chỉ cho các thế hệ mai sau con đường của lòng biết ơn, của trách nhiệm gìn giữ hòa bình và tiếp nối truyền thống vẻ vang của dân tộc./.

Trần Thị Thu Hằng

Chi đoàn cơ quan VKSND tỉnh Nghệ An