Chiếc nón lá của má Năm

Những năm 1969–1970, vùng quê Vĩnh Hòa liên tục hứng chịu các cuộc càn quét. Ban ngày, lính đóng ở các đồn bốt, kiểm tra ghe xuồng, khám xét từng ngôi nhà. Ban đêm, cán bộ cách mạng lại bám dân, bám cơ sở để lãnh đạo phong trào.

Ở ấp Vĩnh Lợi có một người phụ nữ mà bà con quen gọi là má Năm. Má không biết cầm súng, cũng chưa từng nhận mình là người lập công. Công việc hằng ngày của má chỉ là đội chiếc nón lá, gánh rau ra chợ rồi chiều lại trở về.

Nhưng chính chiếc nón lá ấy đã nhiều lần cứu cán bộ.

Chi bộ xã quy ước với má một tín hiệu rất đơn giản.

Nếu con đường vào xóm an toàn, má sẽ đội chiếc nón ngay ngắn.

Nếu có địch phục kích hoặc đang lục soát, má sẽ nghiêng vành nón sang bên trái.

Một buổi sáng, đồng chí Bí thư Chi bộ hẹn về họp với cơ sở. Khi còn cách xóm vài trăm mét, anh nhìn thấy má Năm đang gánh rau.

Chiếc nón lá hôm ấy nghiêng hẳn sang bên trái.

Không một lời nói.

Không một ánh mắt.

Chỉ một cái nghiêng rất nhẹ.

Đồng chí Bí thư lập tức quay sang con đường khác, men theo bờ kênh để rút vào ruộng lúa.

Chỉ vài phút sau, một toán lính từ trong xóm ùa ra chặn đúng con đường cũ.

Cuộc phục kích thất bại.

Chiều hôm đó, khi tình hình đã yên, má Năm lại đội chiếc nón ngay ngắn như mọi ngày.

Đồng chí Bí thư trở về, xúc động nói:

– Chỉ một cái nghiêng của chiếc nón mà cứu cả cuộc họp của chi bộ.

Má Năm cười hiền:

– Má chỉ làm việc của người dân Vĩnh Hòa thôi. Nếu cán bộ còn thì dân mình còn hy vọng.

Ngày giải phóng, nhiều người nhắc đến những trận đánh lớn, những chiến công vang dội.

Nhưng các đồng chí trong Chi bộ Vĩnh Hòa vẫn luôn nhớ đến chiếc nón lá bình dị của má Năm.

Bởi họ hiểu rằng, thắng lợi của cách mạng không chỉ được làm nên từ những phát súng nơi chiến hào, mà còn từ sự hy sinh thầm lặng của biết bao người mẹ, người chị nơi hậu phương.

Hôm nay, trên những con đường bê tông của Vĩnh Hòa, không còn những tín hiệu bí mật năm xưa.

Nhưng hình ảnh người mẹ với chiếc nón lá vẫn là biểu tượng đẹp của lòng trung kiên, của tình yêu quê hương và niềm tin son sắt vào cách mạng.

Mỗi khi nhắc về truyền thống của Đảng bộ xã Vĩnh Hòa, người dân vẫn tự hào rằng: chính sức mạnh của lòng dân đã góp phần giữ vững phong trào cách mạng trong những năm tháng gian lao nhất.