CHIẾC VA-LI LÚA GIỐNG TRỞ VỀ TỔ QUỐC

Lương Định Của sinh năm 1920 trong một gia đình trí thức giàu lòng yêu nước tại Sóc Trăng. Ông mồ côi cha mẹ khi còn nhỏ nhưng được người bác nuôi dưỡng và tạo điều kiện học tập.

Sau thời gian học ở Sài Gòn, Hồng Kông và Trung Quốc, ông sang Nhật Bản học ngành nông nghiệp. Năm 1945, ông nhận bằng Cử nhân Nông học. Đến năm 1951, ông bảo vệ luận án về di truyền học và được cấp học vị Bác sĩ Nông học tại Đại học Kyoto. Ông là một trong những người trẻ nhất và là người nước ngoài hiếm hoi đạt được học vị cao này tại Nhật Bản thời đó.

Dù được bổ nhiệm làm giảng viên tại một trường đại học của Nhật Bản, Lương Định Của luôn mong muốn đem kiến thức trở về giúp nông dân Việt Nam. Năm 1952, ông cùng vợ và các con lên đường trở về Tổ quốc.

Chuyến đi từ Nhật Bản qua Hồng Kông rồi về Sài Gòn gặp rất nhiều khó khăn. Có thời điểm hành lý, giấy tờ và tiền bạc của gia đình bị thất lạc. Tuy nhiên, chiếc va-li chứa những giống lúa mà ông đã lựa chọn kỹ vẫn được bảo vệ an toàn vì ông luôn mang sát bên mình.

Sau khi về Sài Gòn, chính quyền thân Pháp tìm cách mời ông làm việc với những điều kiện thuận lợi. Lương Định Của chỉ tạm thời nhận một công việc để che giấu mục đích thật, đồng thời bí mật tìm cách liên lạc với lực lượng kháng chiến.

Cuối năm 1954, gia đình ông theo đoàn cán bộ tập kết ra miền Bắc. Tại đây, ông bắt đầu làm việc trong các cơ quan nghiên cứu và trường đại học nông nghiệp, dành toàn bộ kiến thức cho việc cải tạo giống cây trồng và nâng cao năng suất.

Dù là một nhà khoa học có học vị cao, Lương Định Của không chỉ ngồi trong phòng nghiên cứu. Ông thường xắn quần xuống ruộng, trực tiếp cấy lúa, kiểm tra cây trồng và trò chuyện với nông dân.

Một lần đi qua cánh đồng, ông góp ý với bà con về cách cấy. Thấy ông vừa bước xuống từ ô tô, một số người cho rằng người thành phố không thể hiểu việc đồng áng. Lương Định Của không tranh luận. Ông bước xuống ruộng, nhận nắm mạ và cấy nhanh thành những hàng thẳng tắp.

Qua việc làm cụ thể, ông hướng dẫn kỹ thuật cấy nông, cấy thẳng hàng và giữ mật độ thích hợp để cây lúa phát triển tốt, giảm sâu bệnh và tiết kiệm công chăm sóc.

Ông cùng đồng nghiệp lai tạo nhiều giống lúa có năng suất và khả năng thích nghi tốt. Tiêu biểu là giống Nông nghiệp 1, được lai giữa giống lúa Ba Thắc của Nam Bộ với một giống lúa Nhật Bản. Ông còn nghiên cứu nhiều giống lúa mùa, lúa chiêm, khoai lang, dưa, cà chua và các loại cây lương thực khác.

Nông dân gọi thân mật các sản phẩm nghiên cứu ấy là “lúa ông Của”, “khoai ông Của” hay “dưa ông Của”. Những tên gọi giản dị cho thấy các công trình khoa học của ông đã đi thẳng vào đời sống sản xuất.

Năm 1967, Lương Định Của được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động. Ông mất năm 1975, để lại nền tảng quan trọng cho ngành chọn tạo giống và khoa học nông nghiệp Việt Nam.