Chiếc xe đạp dưới hầm đất

Câu chuyện 01: Chiếc xe đạp dưới hầm đất

Năm ấy, chiến tranh đã đi qua làng tôi được vài mùa lúa, nhưng những dấu vết của nó vẫn còn nằm lại ở khắp nơi, từ những hố bom đầy nước ngoài bãi ngô cho đến những đoạn tường gạch cháy đen bên cạnh những căn nhà mới dựng, và đặc biệt là dưới lòng đất của ngôi làng nhỏ ven sông, nơi người dân từng đào hàng chục căn hầm để tránh bom, cất giấu lương thực và bảo vệ những thứ quý giá nhất trong những năm tháng mà chỉ một tiếng động bất thường trên bầu trời cũng đủ khiến cả làng vội vã chạy xuống đất. Tôi biết câu chuyện về chiếc xe đạp ấy từ ông Lâm, một người đàn ông đã ngoài bảy mươi tuổi sống ở cuối làng, và điều khiến tôi nhớ mãi không phải vì chiếc xe đạp đó quý giá đến mức nào, mà bởi nó đã chứng kiến một câu chuyện về lòng tin giữa những con người xa lạ trong một thời kỳ mà sự sống và cái chết đôi khi chỉ cách nhau bằng vài phút đồng hồ.

Ông Lâm ngày trẻ vốn là một thợ sửa xe, cửa hàng của ông nằm ngay cạnh con đường dẫn ra bến đò, nơi ngày thường người dân trong vùng vẫn đi qua để sang chợ huyện, nhưng khi chiến tranh xảy ra, con đường ấy trở thành tuyến vận chuyển hàng hóa và lương thực nên thường xuyên bị máy bay đánh phá, khiến cửa hàng của ông nhiều lần bị rung chuyển bởi bom đạn. Trong một lần chạy xuống hầm tránh bom, ông nhìn thấy một cô gái trẻ đang dắt chiếc xe đạp cũ chạy ngược chiều, phía sau xe buộc một chiếc bao tải lớn, trên ghi địa chỉ của một trạm quân y cách làng gần hai chục cây số. Cô gái ấy tên Mai, là y tá của một đơn vị hậu cần, được giao đưa thuốc men đến trạm quân y nhưng chẳng may chiếc xe của cô bị hỏng giữa đường, đúng lúc máy bay bắt đầu xuất hiện trên bầu trời.

Ông Lâm kéo cô vào hầm, còn chiếc xe đạp được ông dựng sát vách rồi phủ lên bằng một tấm bao tải cũ để tránh bị phát hiện từ trên cao, trong khi cô gái cứ liên tục nhìn ra cửa hầm và lo lắng vì số thuốc trong bao tải nếu không đưa đến trạm quân y đúng thời gian thì nhiều thương binh đang chờ đợi sẽ không được cứu chữa. Ông Lâm bảo cô đừng lo, bởi đường còn dài nhưng người thì vẫn còn ở đây, chiếc xe hỏng thì sửa được, chỉ cần có người chịu khó ngồi lại với nó. Khi tiếng bom dần xa, ông đem chiếc xe ra khỏi hầm, tháo từng bộ phận, nắn lại vành bị méo, thay sợi xích đã chùng, rồi lấy một mảnh kim loại từ chiếc máy cày cũ trong sân để làm lại chiếc chốt giữ bánh sau, đến gần nửa đêm thì chiếc xe mới có thể chạy được.

Mai muốn trả công nhưng ông Lâm nhất quyết không nhận, ông chỉ bảo rằng nếu cô còn muốn trả thì sau này khi đất nước yên bình, nếu có dịp quay lại làng, hãy ghé qua cho ông biết mình đã sống khỏe. Cô gái cười, nắm lấy tay ông rồi hứa rằng nhất định sẽ trở lại, sau đó buộc chặt bao thuốc lên xe và đạp đi trong màn đêm. Ông Lâm đứng bên đường nhìn theo ánh đèn nhỏ phía sau xe cho đến khi nó biến mất sau rặng tre, lúc ấy ông không thể biết rằng đó là lần cuối cùng ông nhìn thấy cô gái ấy trong chiến tranh.

Ba tháng sau, chiến sự ác liệt hơn, ông Lâm được giao sửa chữa xe đạp và xe thồ cho dân công trong vùng, còn căn hầm dưới cửa hàng trở thành nơi trú ẩn của nhiều người mỗi khi máy bay xuất hiện. Một buổi chiều, khi ông đang sửa chiếc xe cho một anh dân công thì một người lính trẻ từ phía huyện chạy đến đưa cho ông một mảnh giấy nhàu nát, nói rằng có một cô y tá tên Mai nhờ gửi lại. Trong mảnh giấy chỉ có vài dòng ngắn ngủi kể rằng chiếc xe đạp ông sửa đã đưa cô đến trạm quân y đúng lúc, nhờ vậy số thuốc được chuyển đến kịp thời và nhiều người bị thương đã được cứu sống, cô còn viết rằng nếu một ngày nào đó có dịp trở lại, cô sẽ tìm người thợ già bên con đường ra bến đò để trả lại món nợ mà cô vẫn luôn ghi nhớ.

Nhưng chiến tranh kéo dài, năm này qua năm khác, ông Lâm không bao giờ gặp lại Mai, cho đến khi hòa bình lập lại. Ông vẫn giữ chiếc xe đạp ấy trong căn nhà nhỏ, dù nó đã cũ đến mức nhiều bộ phận không còn sử dụng được, bởi ông tin rằng một ngày nào đó cô gái sẽ trở về. Có người bảo ông nên đem bán hoặc tháo ra lấy phụ tùng, nhưng ông chỉ cười rồi nói rằng chiếc xe này không còn là sắt thép nữa, nó đã trở thành một lời hứa.

Gần hai mươi năm sau, vào một buổi sáng mùa thu, một người phụ nữ trung niên bước xuống từ chiếc xe khách ở đầu làng, tay cầm một bó hoa nhỏ và một chiếc túi vải đã bạc màu, sau đó hỏi thăm người dân về một ông thợ sửa xe tên Lâm. Khi ấy ông đã già, tóc bạc gần hết và đôi mắt không còn nhìn rõ, nhưng chỉ cần nghe người phụ nữ tự giới thiệu là Mai, ông đã đứng lặng rất lâu rồi bật cười, nụ cười của một người vừa tìm lại được một phần ký ức tưởng rằng đã mất từ rất lâu.

Mai kể rằng sau chiến tranh cô được chuyển công tác về một bệnh viện ở miền Nam, rồi lập gia đình và nhiều năm sau mới có điều kiện trở lại quê cũ, nhưng điều đầu tiên cô làm sau khi về là tìm người thợ đã sửa chiếc xe đạp năm nào. Cô không mang theo món quà quý giá nào, chỉ đem một tấm ảnh cũ chụp những thương binh tại trạm quân y năm ấy, trong đó có một vài người mà cô biết rằng đã sống sót nhờ chuyến xe chở thuốc giữa đêm hôm đó.

Ông Lâm cầm tấm ảnh trong đôi bàn tay run rẩy, nhìn rất lâu rồi bảo Mai rằng ông không cần cô trả lại bất cứ điều gì, bởi thứ ông sửa ngày ấy chỉ là một chiếc xe đạp, còn việc những người trong tấm ảnh được sống hay không là nhờ biết bao con người đã âm thầm làm phần việc của mình giữa chiến tranh. Mai lắc đầu và nói rằng chính những việc tưởng như nhỏ bé ấy đã nối những con người ở cách nhau hàng chục cây số lại với nhau, để trong những năm tháng khắc nghiệt nhất, họ vẫn có thể tin tưởng vào nhau và giữ cho sự sống tiếp tục đi về phía trước.

Chiếc xe đạp cũ sau đó được ông Lâm đưa cho một bảo tàng của huyện, nhưng trước khi trao lại, ông cẩn thận lau sạch từng nan hoa, sửa lại chiếc chuông đã méo và buộc lên ghi-đông một dải vải nhỏ màu trắng, bởi ông muốn người ta khi nhìn thấy nó sẽ nhớ rằng trong chiến tranh không phải chỉ có tiếng bom, tiếng súng và những cuộc chia ly, mà còn có những con người bình thường đã dùng đôi bàn tay của mình để sửa một chiếc xe, chuyển một bao thuốc, mở một căn hầm và giữ lại một lời hứa, để từ những điều rất nhỏ bé ấy, họ góp phần bảo vệ sự sống và gìn giữ niềm tin rằng rồi sẽ có một ngày con đường làng không còn tiếng máy bay, những chiếc xe đạp có thể thong thả đi qua bến đò, và người ta có thể trở về với nhau mà không phải sợ rằng cuộc gặp gỡ cuối cùng sẽ là một lời từ biệt.