CHIẾC XE ĐẠP MÁY ĐI QUA VÀNH ĐAI LỬA

Chiếc xe đạp máy Velo Solex ngày nay nằm yên trong một không gian trưng bày.

Nó không còn chạy trên những con đường đất đỏ.

Không còn len giữa những tuyến kiểm soát.

Không còn chở những túi hàng mà người ngoài nhìn vào tưởng chỉ là đồ dùng sinh hoạt.

Nhưng nhiều năm trước, chiếc xe ấy từng đi qua một trong những tuyến đường nguy hiểm nhất quanh Sài Gòn.

Người điều khiển nó là Nguyễn Ngọc Huệ, nữ giao liên biệt động được đồng đội gọi bằng cái tên “Cô Ba biệt động”.

Bà sinh năm 1946.

Năm 15 tuổi, Nguyễn Ngọc Huệ bắt đầu tham gia cách mạng với nhiệm vụ giao liên.

Khi ấy, công việc đầu tiên của một cô gái tuổi thiếu niên không phải là chiến đấu trực tiếp.

Đó là đưa thư.

Đi từ căn cứ này sang căn cứ khác.

Nhận một gói tài liệu.

Đưa một cán bộ từ nơi này sang nơi khác.

Những việc tưởng nhỏ ấy lại là một phần không thể thiếu của mạng lưới hoạt động bí mật.

Bởi một bức thư không đến nơi thì một cuộc gặp có thể bị lỡ.

Một cán bộ không được đưa qua tuyến kiểm soát thì một cơ sở có thể mất liên lạc.

Một chuyến giao liên bị chặn lại có thể khiến cả đường dây phải thay đổi.

Nguyễn Ngọc Huệ dần quen với những con đường từ căn cứ Hố Bò ở Củ Chi về vùng ven Sài Gòn – Gia Định.

Năm 1964, khi vừa tròn 18 tuổi, bà chính thức vào bộ đội.

Công việc giao liên tiếp tục đưa bà đi qua những tuyến đường mà người dân bình thường ít khi biết tới.

Từ căn cứ về nội đô.

Từ nội đô trở ra căn cứ.

Đón cán bộ.

Đưa tài liệu.

Vận chuyển tiền, thuốc tây.

Những chuyến đi nối tiếp nhau khiến cô gái trẻ ngày càng thuộc đường.

Và chính sự thông thuộc ấy đã đưa bà đến một nhiệm vụ nguy hiểm hơn.

Vận chuyển vũ khí vào nội đô.

Năm 1968, lực lượng cách mạng chuẩn bị cho Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân.

Một trong những công việc quan trọng nhất trước giờ nổ súng là đưa vũ khí vào những khu vực đã được xác định trong nội thành.

Đó không phải là việc có thể làm bằng một chuyến xe đơn lẻ.

Vũ khí phải được vận chuyển qua nhiều chặng.

Từ căn cứ đến khu vực bàn đạp.

Từ bàn đạp đến các tuyến giao thông.

Rồi từ đó tìm cách đưa sâu vào nội đô.

Chặng cuối cùng là chặng khó khăn nhất.

Bởi Sài Gòn lúc ấy là khu vực được bảo vệ nghiêm ngặt.

Các tuyến đường có quân kiểm soát.

Các phương tiện bị kiểm tra.

Những người ra vào thành phố có thể bị hỏi giấy tờ hoặc khám xét.

Một khối lượng vũ khí lớn nếu bị phát hiện có thể làm hỏng cả một kế hoạch.

Nguyễn Ngọc Huệ được giao nhiệm vụ “áp tải” những chuyến vận chuyển ấy.

Không phải vì bà là người mạnh nhất.

Mà bởi bà đã quá quen với đường đi.

Bà biết những tuyến nào có thể sử dụng.

Biết cách di chuyển giữa các khu vực.

Biết những đoạn đường phải tránh.

Và quan trọng hơn, bà đã có nhiều năm hoạt động giao liên mà không để lộ mạng lưới.

Một chiếc xe đạp máy vì thế trở thành phương tiện đặc biệt.

Velo Solex vốn là loại xe nhỏ, được sử dụng khá phổ biến ở miền Nam.

Nhìn bên ngoài, nó không mang vẻ gì đặc biệt.

Chính sự bình thường ấy lại phù hợp với công việc.

Một người phụ nữ đi xe máy nhỏ trên đường phố không phải hình ảnh quá bất thường.

Nhưng phía sau những chuyến đi của Nguyễn Ngọc Huệ lại là những nhiệm vụ mà chỉ cần bị phát hiện một lần cũng có thể phải trả giá bằng mạng sống.

Chiếc Velo Solex từng được Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Trần Văn Lai giao cho bà trước năm 1968.

Nó được sử dụng tại vùng xôi đậu ấp Trung Viết, xã Thái Mỹ, Củ Chi, làm phương tiện phục vụ trạm giao liên biệt động.

Từ đây, chiếc xe đưa đón cán bộ từ nội thành ra chiến khu Củ Chi.

Nó còn được dùng để chuyển thư từ, tài liệu, tiền vàng và thuốc tây.

Những chuyến đi ấy tạo nên một đường dây nối nội đô với căn cứ.

Và rồi, khi Mậu Thân đến gần, nhiệm vụ trở nên nặng nề hơn.

Vũ khí bắt đầu được đưa vào thành phố.

Có những chuyến đi diễn ra trong đêm.

Có những chuyến phải qua những khu vực kiểm soát.

Người vận chuyển phải giữ vẻ bình thường trong từng hành động.

Không được để người kiểm tra nhận thấy sự bất thường.

Không được để lộ người nhận.

Không được để lộ nơi giao.

Và quan trọng nhất:

không được để lộ rằng phía sau một chuyến xe bình thường là cả một hệ thống chuẩn bị cho một cuộc tiến công lớn.

Nguyễn Ngọc Huệ đã đi qua những tuyến đường ấy nhiều lần.

Nhưng chiến tranh không bao giờ cho phép một người tin rằng mình sẽ an toàn mãi mãi.

Mỗi chuyến đi đều có thể là chuyến cuối.

Mỗi trạm kiểm soát đều có thể là nơi đường dây bị đứt.

Mỗi lần giao hàng đều có thể kéo theo một cuộc truy bắt.

Đến những ngày Tết Mậu Thân, những thứ được đưa vào nội đô từ trước bắt đầu được sử dụng.

Những kho vũ khí bí mật được mở.

Những đơn vị đã ém sẵn trong thành phố nhận lệnh.

Các hướng tiến công bắt đầu chuyển động.

Ở phía sau những trận đánh mà lịch sử thường ghi bằng tên các đơn vị và địa danh là hàng loạt chuyến vận chuyển âm thầm đã diễn ra trước đó.

Trong số những người góp phần thực hiện công việc ấy có Nguyễn Ngọc Huệ.

Bà không đứng giữa những bức ảnh chiến thắng.

Không phải người đọc lời tuyên bố trên quảng trường.

Công việc của bà đã diễn ra từ trước.

Trên những con đường ven đô.

Trong những chuyến xe.

Giữa những lần giao liên.

Và trong những khoảng thời gian mà người dân thành phố vẫn đang sống cuộc sống bình thường.

Sau Mậu Thân, những nhiệm vụ của bà tiếp tục.

Nguyễn Ngọc Huệ từng bị bắt và chịu những trận đòn tra khảo.

Nhưng sau khi được thả, bà vẫn tiếp tục hoạt động.

Chiến tranh chưa kết thúc.

Những tuyến giao liên vẫn cần người.

Những cơ sở vẫn cần liên lạc.

Những chuyến đi vẫn tiếp tục.

Đến năm 1975, con đường hoạt động bí mật của bà mới đi đến hồi kết.

Một cô gái bắt đầu làm giao liên từ tuổi 15 đã đi qua gần hai thập niên chiến tranh.

Từ một người đưa thư trong căn cứ, Nguyễn Ngọc Huệ trở thành người vận chuyển vũ khí vào nội đô.

Từ những chuyến đi nhỏ, bà tham gia vào một công việc có ý nghĩa đối với công tác chuẩn bị cho một trong những chiến dịch lớn nhất của chiến tranh Việt Nam.

Nhiều năm sau, khi Bảo tàng Biệt động Sài Gòn – Gia Định được hình thành, Nguyễn Ngọc Huệ đã trao lại chiếc Velo Solex từng gắn với những năm tháng hoạt động của mình.

Chiếc xe được đặt lại trong bảo tàng.

Không còn người lái.

Không còn những chuyến hàng.

Không còn những con đường bị kiểm soát.

Nhưng từng vòng bánh của nó vẫn có thể kể một câu chuyện.

Câu chuyện về một cô gái 15 tuổi bước vào công việc giao liên.

Câu chuyện về những chuyến đi từ Hố Bò vào Sài Gòn.

Câu chuyện về những túi hàng được vận chuyển qua các tuyến kiểm soát.

Câu chuyện về những chuyến xe góp phần đưa vũ khí vào nội đô trước Tết Mậu Thân.

Và câu chuyện về một người phụ nữ đã đi qua chiến tranh bằng sự bình thường đến mức khó nhận ra.

Không phải lúc nào người làm nên lịch sử cũng xuất hiện với một khẩu súng trên tay.

Có khi họ chỉ ngồi trên một chiếc xe nhỏ.

Đi chậm qua một con đường.

Mang theo thứ mà người khác không được phép biết.

Rồi quay trở về.

Ngày nay, chiếc Velo Solex ấy không còn phải đi qua vành đai lửa.

Nhưng nó vẫn nằm đó như một chứng nhân.

Một phương tiện nhỏ bé từng nối căn cứ với thành phố.

Một vật dụng bình thường từng mang trên mình những nhiệm vụ không bình thường.

Và phía sau chiếc xe là hình ảnh một cô gái miền Nam đã bắt đầu tuổi trẻ của mình bằng những chuyến giao liên.

Có những con đường không được ghi trên bản đồ.
Có những chuyến xe không xuất hiện trong lịch sử của một trận đánh.
Nhưng nếu thiếu chúng, có lẽ những trận đánh ấy đã không thể bắt đầu.