CHIẾN DỊCH BIÊN GIỚI THU – ĐÔNG 1950 – BƯỚC NGOẶT CỦA CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG THỰC DÂN PHÁP

Nội dung lịch sử

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, Chiến dịch Biên giới Thu – Đông năm 1950 là chiến dịch tiến công quy mô lớn đầu tiên do Quân đội nhân dân Việt Nam chủ động mở. Thắng lợi của chiến dịch đã phá vỡ hệ thống phòng ngự của quân Pháp trên tuyến biên giới Việt – Trung, khai thông con đường liên lạc quốc tế, mở rộng căn cứ địa Việt Bắc và tạo nên bước ngoặt quan trọng đưa cuộc kháng chiến sang giai đoạn phát triển mới.

Sau thất bại trong Chiến dịch Việt Bắc Thu – Đông năm 1947, thực dân Pháp chuyển sang chiến lược đánh lâu dài. Chúng xây dựng hệ thống cứ điểm dọc tuyến Đường số 4 (Route Coloniale 4 – RC4) từ Cao Bằng đến Lạng Sơn nhằm cô lập căn cứ địa Việt Bắc, ngăn chặn sự liên lạc giữa Việt Nam với các nước xã hội chủ nghĩa và tạo thế kiểm soát khu vực biên giới.

Đầu năm 1950, tình hình quốc tế có nhiều thay đổi thuận lợi đối với cách mạng Việt Nam. Sau thắng lợi của cách mạng Trung Quốc, nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa thiết lập quan hệ với Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Tiếp đó, nhiều nước xã hội chủ nghĩa công nhận và thiết lập quan hệ ngoại giao với Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Tuy nhiên, tuyến biên giới vẫn bị quân Pháp phong tỏa nên việc liên lạc và tiếp nhận viện trợ gặp rất nhiều khó khăn.

Trước tình hình đó, Trung ương Đảng quyết định mở Chiến dịch Biên giới nhằm tiêu diệt một bộ phận quan trọng sinh lực địch, giải phóng vùng biên giới, mở rộng căn cứ địa Việt Bắc và khai thông con đường giao lưu quốc tế.

Hồ Chí Minh trực tiếp ra mặt trận theo dõi, động viên bộ đội và nhân dân. Đại tướng Võ Nguyên Giáp được giao làm Chỉ huy trưởng kiêm Bí thư Đảng ủy Mặt trận.

Sau quá trình trinh sát và nghiên cứu địa hình, Bộ Chỉ huy chiến dịch quyết định chọn cứ điểm Đông Khê làm mục tiêu tiến công mở màn. Đây là vị trí có ý nghĩa chiến lược trên tuyến Đường số 4, giữ vai trò nối liền Cao Bằng với Thất Khê.

Sáng ngày 16 tháng 9 năm 1950, quân ta nổ súng tiến công Đông Khê. Sau hai ngày chiến đấu quyết liệt, đến ngày 18 tháng 9, quân ta làm chủ hoàn toàn cứ điểm.

Việc mất Đông Khê khiến hệ thống phòng thủ của quân Pháp bị chia cắt. Bộ chỉ huy Pháp quyết định rút quân khỏi Cao Bằng, đồng thời điều lực lượng từ Thất Khê lên để tái chiếm Đông Khê và đón cánh quân rút lui.

Nắm bắt thời cơ, Bộ Chỉ huy chiến dịch quyết định thực hiện kế hoạch "đánh điểm, diệt viện". Các đơn vị chủ lực nhanh chóng bố trí trận địa phục kích trên những tuyến đường hiểm trở giữa Cao Bằng và Thất Khê.

Trong nhiều ngày liên tiếp, quân ta liên tục tiến công các đoàn quân cơ động của Pháp. Địa hình núi cao, rừng rậm cùng sự phối hợp chặt chẽ giữa bộ đội chủ lực và lực lượng địa phương đã khiến quân Pháp rơi vào thế bị động.

Nhiều trận đánh ác liệt diễn ra tại khu vực Cốc Xá, điểm cao 477 và các đoạn hiểm yếu trên Đường số 4. Quân Pháp bị chia cắt đội hình, mất khả năng chi viện cho nhau.

Sau hơn một tháng chiến đấu liên tục, quân ta tiêu diệt và bắt sống nhiều binh lính, thu nhiều vũ khí và phương tiện chiến tranh. Toàn bộ kế hoạch rút quân và cứu viện của quân Pháp bị phá sản.

Đến ngày 22 tháng 10 năm 1950, Chiến dịch Biên giới kết thúc thắng lợi.

Theo các tài liệu của Viện Lịch sử quân sự Việt Nam, chiến dịch đã tiêu diệt và làm tan rã một bộ phận quan trọng lực lượng cơ động của quân Pháp, giải phóng một vùng biên giới rộng lớn từ Cao Bằng đến Đình Lập (Lạng Sơn), khai thông tuyến biên giới Việt – Trung và mở rộng căn cứ địa Việt Bắc.

Quan trọng hơn, từ sau chiến dịch, Việt Nam có điều kiện thuận lợi để tăng cường quan hệ với các nước xã hội chủ nghĩa, tiếp nhận sự giúp đỡ về vật chất, kỹ thuật và đào tạo cán bộ, góp phần nâng cao sức mạnh của cuộc kháng chiến.

Các nhà sử học đánh giá Chiến dịch Biên giới Thu – Đông năm 1950 là bước ngoặt quan trọng của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Lần đầu tiên Quân đội nhân dân Việt Nam chủ động mở một chiến dịch tiến công quy mô lớn và giành thắng lợi trọn vẹn, đánh dấu sự trưởng thành vượt bậc về nghệ thuật chỉ huy, tổ chức chiến dịch và hiệp đồng tác chiến.

Chiến dịch cũng thể hiện rõ sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng, vai trò chỉ đạo trực tiếp của Chủ tịch Hồ Chí Minh, tài thao lược của Đại tướng Võ Nguyên Giáp cùng tinh thần chiến đấu anh dũng của quân và dân cả nước.

Ngày nay, Khu di tích Chiến thắng Biên giới tại Cao Bằng và nhiều địa danh như Đông Khê, Thất Khê, Cốc Xá vẫn là những địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cách mạng. Những chiến công trên tuyến biên giới năm 1950 tiếp tục truyền cảm hứng về lòng yêu nước, ý chí tự lực, tự cường và khát vọng độc lập dân tộc cho các thế hệ hôm nay.

Ý nghĩa giáo dục

• Giáo dục lòng yêu nước và niềm tự hào về truyền thống đấu tranh cách mạng của dân tộc.

Nguồn tham khảo

• Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đảng Toàn tập.