Chiến dịch Cedar Falls
Đỗ Ngọc Hải Đăng
Chiến dịch Cedar Falls – “cái bẫy” khổng lồ ở miền Nam Việt Nam
6
Chiến dịch Cedar Falls là một trong những chiến dịch quy mô lớn của quân đội Mỹ và lực lượng đồng minh trong Chiến tranh Việt Nam, diễn ra từ 8 đến 26/1/1967 tại khu vực “Tam giác Sắt” (Iron Triangle), phía tây bắc Sài Gòn.
Đây là một chiến dịch đặc biệt đáng chú ý bởi mục tiêu của phía Mỹ không đơn thuần là giành một trận địa, mà nhằm phá hủy một căn cứ hậu cần và mạng lưới hoạt động của lực lượng cách mạng trong vùng, đặc biệt là hệ thống địa đạo Củ Chi.
1. Vì sao “Tam giác Sắt” quan trọng?
“Tam giác Sắt” là khu vực nằm giữa các địa bàn Bến Cát – Phú Cường – sông Sài Gòn, tương đối gần Sài Gòn.
Địa hình nơi đây có rừng, làng mạc, đồng ruộng và hệ thống địa đạo phức tạp.
Đối với lực lượng cách mạng, khu vực này có ý nghĩa quan trọng về:
Căn cứ và nơi trú ẩn.
Tuyến liên lạc.
Hậu cần.
Tổ chức lực lượng.
Bàn đạp hoạt động quân sự quanh Sài Gòn.
Đặc biệt, địa đạo Củ Chi tạo ra một hệ thống chiến đấu và sinh tồn dưới lòng đất rất khó bị phát hiện và phá hủy hoàn toàn.
Vì vậy, phía Mỹ xem khu vực này là một trong những mục tiêu quan trọng cần đánh phá.
2. Một lực lượng khổng lồ tiến vào
Ngày 8/1/1967, quân Mỹ và lực lượng Việt Nam Cộng hòa bắt đầu chiến dịch.
Quy mô lực lượng rất lớn, với hàng chục nghìn quân tham gia.
Phía Mỹ sử dụng:
Bộ binh.
Xe bọc thép.
Pháo binh.
Không quân.
Trực thăng.
Máy ủi và các phương tiện công binh.
Mục tiêu là bao vây, lùng sục và phá hủy các căn cứ của lực lượng cách mạng.
Một phần quan trọng của chiến dịch là sử dụng lực lượng công binh để phá rừng, san phẳng khu vực nghi có căn cứ và tìm kiếm các cửa địa đạo.
Nhưng vấn đề lớn nhất là:
Kẻ địch không nhất thiết phải ở trên mặt đất.
3. Cuộc chiến dưới lòng đất
Địa đạo Củ Chi là một hệ thống đường hầm nhiều tầng, có những đoạn nối với nhau thành mạng lưới rất rộng.
Bên dưới mặt đất có thể có:
Nơi trú ẩn.
Kho chứa.
Phòng họp.
Trạm cứu thương.
Bếp.
Hệ thống liên lạc.
Đường di chuyển bí mật.
Khi quân Mỹ tiến vào một khu vực, nhiều lực lượng cách mạng có thể ẩn xuống địa đạo, chờ lực lượng đối phương đi qua rồi tiếp tục hoạt động.
Đây là một trong những nguyên nhân khiến việc kiểm soát hoàn toàn khu vực trở nên khó khăn.
Có những nơi trên mặt đất tưởng như đã bị chiếm giữ, nhưng bên dưới vẫn tồn tại một thế giới khác.
4. Những người dân trong vùng chiến sự
Một khía cạnh đau thương của Cedar Falls là chiến dịch diễn ra tại khu vực có dân cư.
Làng mạc bị sơ tán.
Nhà cửa và cơ sở hạ tầng bị phá hủy.
Ruộng đồng bị ảnh hưởng.
Một số khu vực bị biến đổi nghiêm trọng bởi bom đạn và hoạt động quân sự.
Đối với người dân, chiến tranh không chỉ là những trận đánh giữa các đơn vị quân đội.
Nó còn là câu chuyện của những gia đình phải rời bỏ nhà cửa, những người mẹ đưa con đi sơ tán và những ngôi làng bị cuốn vào một cuộc chiến mà họ không thể lựa chọn.
5. “Cedar Falls” không đạt được tất cả mục tiêu
Sau gần ba tuần, chiến dịch kết thúc vào 26/1/1967.
Phía Mỹ tuyên bố đã gây tổn thất lớn cho lực lượng đối phương và phá hủy nhiều cơ sở, đường hầm, kho tàng.
Tuy nhiên, một vấn đề căn bản vẫn tồn tại:
lực lượng cách mạng không bị tiêu diệt hoàn toàn và mạng lưới hoạt động quanh Củ Chi tiếp tục tồn tại.
Sau khi quân Mỹ rút khỏi nhiều khu vực, các hoạt động của lực lượng cách mạng dần được khôi phục.
Điều này cho thấy một bài học quan trọng của chiến tranh:
Chiếm được một vùng đất không đồng nghĩa với việc kiểm soát được lòng đất và con người trong vùng đất ấy.
6. Cedar Falls và “mắt lửa nơi tuyến đầu”
Nếu kể Cedar Falls bằng những con số quân sự, đó là một chiến dịch lớn.
Nhưng nếu kể bằng góc nhìn con người, nó lại là một câu chuyện khác.
Hãy hình dung một đêm trong vùng Củ Chi.
Trên mặt đất là tiếng động cơ và pháo kích.
Dưới lòng đất là những người đang nín thở.
Một người mẹ ôm đứa con.
Một chiến sĩ giữ chặt khẩu súng.
Một y tá chuẩn bị băng bó cho người bị thương.
Một giao liên chờ thời điểm để đưa tin ra ngoài.
Không ai biết sáng mai sẽ ra sao.
Nhưng họ vẫn chờ.
Vẫn giữ vị trí.
Vẫn tìm cách sống sót.
Đó chính là một dạng “mắt lửa” đặc biệt — ánh mắt của những con người sống giữa hiểm nguy nhưng vẫn giữ được niềm tin rằng mình phải bảo vệ quê hương và đồng đội.
Một hình ảnh có thể kể thành câu chuyện
Trong bóng tối dưới địa đạo, một cậu bé hỏi mẹ:
— Bao giờ mình mới được lên mặt đất?
Người mẹ im lặng một lúc rồi nói:
— Khi trên đó không còn tiếng bom nữa.
Cậu bé hỏi:
— Bao giờ thì hết bom?
Người mẹ nhìn về phía đường hầm tối om:
— Mẹ không biết.
Rồi bà ôm con chặt hơn.
Ở một góc khác, người chiến sĩ đang kiểm tra khẩu súng.
Không ai nói với cậu bé rằng họ cũng sợ.
Nhưng họ vẫn ở lại.
Bởi với họ, mặt đất phía trên không chỉ là đất — đó là ruộng lúa, là mái nhà, là con đường làng và là nơi họ muốn một ngày được trở về.
Đó là ý nghĩa sâu xa nhất khi nhìn lại Cedar Falls:
Một chiến dịch có thể kết thúc sau vài tuần, nhưng những gì chiến tranh để lại trong ký ức của con người có thể kéo dài cả một đời.
Và Củ Chi sau này trở thành một biểu tượng nổi tiếng của cuộc chiến, đặc biệt bởi hệ thống địa đạo và khả năng tồn tại, chiến đấu dưới lòng đất của lực lượng cách mạng.
Cedar Falls vì thế không chỉ là tên của một chiến dịch. Nó là một chương rất khốc liệt trong lịch sử Củ Chi — nơi mặt đất rung chuyển bởi bom đạn, nhưng dưới lòng đất, một thế giới khác vẫn cố gắng tồn tại.
