Chiến dịch Đường 9 – Khe Sanh

Khe Sanh, một vị trí có tầm quan trọng chiến lược ở miền núi phía tây tỉnh Quảng Trị, nằm trên cao nguyên mỗi bề gần mười km. Ðây là khu vực phía tây phòng tuyến McNamara mà địch phòng thủ rất mạnh nhằm ngăn chặn sự chi viện của hậu phương lớn miền bắc cho tiền tuyến lớn miền nam, là bình phong chắn giữ cho khu vực phía đông Ðường 9, bảo vệ vùng đồng bằng ven biển thuộc tỉnh Quảng Trị.

Trong nhìn nhận của các tướng lĩnh Mỹ, Khe Sanh là căn cứ tuần tra để ngăn chặn quân chủ lực miền bắc thâm nhập từ Lào sang theo trục Đường 9; là bàn đạp để quân đội Mỹ và quân đội ngụy Sài Gòn triển khai các hoạt động đánh phá căn cứ của ta trên đất Lào; là sân bay phục vụ việc trinh sát đường không tuyến vận tải chiến lược Trường Sơn; là cái mỏ neo ở phía tây cho toàn bộ hệ thống phòng thủ phía nam khu phi quân sự; và bàn đạp cho các cuộc hành quân trên bộ để cắt đứt đường mòn Hồ Chí Minh.

Theo Westmorland, Tư lệnh bộ chỉ huy quân sự Mỹ tại miền nam Việt Nam, bỏ Khe Sanh tức là bỏ mất tất cả lợi thế đó, đồng thời chấp nhận cái tất yếu là đưa chiến tranh vào vùng ven biển thuộc tỉnh Quảng Trị. Vì tầm quan trọng đó, trên Đường 9, từ Cửa Việt đến Lao Bảo, Bộ chỉ huy quân sự Mỹ (MACV) tập trung 45 nghìn quân, trong đó có 28 nghìn quân Mỹ; riêng tại căn cứ Khe Sanh, vào những tháng cuối năm 1967 đầu năm 1968, số quân đồn trú Mỹ lên tới hơn 6.000 tên.

Về phía ta, ngay từ giữa năm 1966, Bộ Chính trị, Quân ủy Trung ương, trên cơ sở đánh giá tầm quan trọng của khu vực Ðường 9-Khe Sanh, đã quyết định thành lập Quân khu Trị Thiên, mở mặt trận Ðường 9-bắc Quảng Trị. Từ đây, mặt trận này đã thu hút, ghìm chân một bộ phận quan trọng binh lực của đối phương.

Trong kế hoạch Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, một lần nữa, khu vực Ðường 9-Khe Sanh được xác định là hướng tiến công và là đòn chính của bộ đội chủ lực nhằm "nghi binh, lừa địch", kéo ra và ghìm chặt một bộ phận lực lượng cơ động chiến lược của quân Mỹ, tạo điều kiện cho quân và dân ta chuẩn bị và tiến công đồng loạt vào các đô thị trên khắp miền nam.

Chiến dịch tiến công Ðường 9-Khe Sanh là nhằm hiện thực hóa chủ trương chiến lược táo bạo đó. Ta tập trung vào chiến dịch này bốn sư đoàn bộ binh, một đoàn và năm đại đội đặc công, năm trung đoàn pháo binh, ba trung đoàn cao xạ, một trung đoàn và hai tiểu đoàn công binh, bốn đại đội xe tăng, một đội súng phun lửa cùng các lực lượng bảo đảm khác. Ðây là lần đầu tiên ta tổ chức một chiến dịch tập trung quy mô lớn trên chiến trường miền nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Ðêm 20/1/1968, quân ta nổ súng tiến công quận lỵ Hướng Hóa. Những ngày tiếp sau, ta tiến công Huội San, Chi khu Cam Lộ, đánh chiếm Làng Vây,... dồn ép địch ở khu vực Tà Cơn, chặn đánh quyết liệt lực lượng ứng cứu của địch...

Lúc này, nước Mỹ đang bước vào năm vận động tranh cử tổng thống nhiệm kỳ mới. Ðó là thời điểm rất nhạy cảm trong đời sống chính trị của nước Mỹ. Cho nên, bất cứ sự đảo lộn nào trên chiến trường Việt Nam đều gây chấn động mạnh tới tình hình nước Mỹ. Vì thế, chiến dịch Ðường 9-Khe Sanh vừa nổ ra đã ngay lập tức thu hút tâm trí của giới lãnh đạo Washington.

Michael Marlia, một tác giả Mỹ, sau này bình luận rằng, đạn pháo của quân chủ lực miền bắc vừa dội xuống Khe Sanh đã "rơi ngay vào thủ đô Washington".

Giới lãnh đạo Mỹ khi đó nhận định: Khe Sanh là một "Ðiện Biên Phủ" trong ý đồ của các cơ quan chỉ đạo chiến lược Việt Nam. Vì thế, Tổng thống Johnson chỉ thị cho tướng Taylor lập phòng "tình hình đặc biệt" tại Nhà Trắng và đích thân theo dõi diễn biến tình hình Khe Sanh từng giờ. Ông ta lệnh cho tham mưu trưởng liên quân Mỹ phải cam kết giữ vững Khe Sanh bằng mọi giá, lệnh cho tướng Westmorland hằng ngày phải gửi về Washington báo cáo chi tiết về tình hình chiến sự Khe Sanh.

Cũng có ý kiến đề xuất việc sử dụng vũ khí nguyên tử nhằm giải vây quân Mỹ ở Khe Sanh. Toan tính này của giới cầm quyền Mỹ ngày ấy, bị "ém nhẹm" và phải gần 40 năm sau mới được Chính phủ Mỹ tiết lộ.