Chiến dịch Sa Thầy năm 1966 – Những ngày lửa thép giữa núi rừng Tây Nguyên

Năm 1966, Tây Nguyên hiện lên trong mắt người lính bằng những cánh rừng rộng lớn, những con suối, những dãy núi nối tiếp nhau và những con đường mòn xuyên qua rừng già.

Nhưng vẻ bình yên của núi rừng ấy che giấu một chiến trường đang ngày càng nóng bỏng.

Sau những cuộc đụng độ lớn trước đó, quân Mỹ ngày càng đưa thêm lực lượng và phương tiện hiện đại vào Tây Nguyên. Trực thăng giúp họ có thể nhanh chóng đưa quân đến những vị trí mà trước đây rất khó tiếp cận.

Đó là một ưu thế lớn.

Nhưng chính ưu thế ấy cũng trở thành điểm mà bộ đội Tây Nguyên tìm cách khai thác.

Bộ Tư lệnh Mặt trận B3 nhận định rằng nếu có thể tạo ra một khu vực khiến đối phương tin rằng họ có thể dùng trực thăng đổ quân xuống, lực lượng cách mạng có thể chủ động lựa chọn địa hình và chuẩn bị thế trận.

Khu vực Sa Thầy được lựa chọn.

Đây là vùng rừng núi rộng lớn, địa hình phức tạp. Khu vực tác chiến chủ yếu rộng khoảng 500km², từ sông Sa Thầy đến sông Pô Kô, với nhiều dãy núi, rừng thưa và những khoảng trống thuận lợi cho việc đổ quân bằng trực thăng.

Những người lính bắt đầu chuẩn bị.

Họ nghiên cứu địa hình.

Xác định những điểm cao.

Tìm những con đường mà đối phương có thể sử dụng.

Tính toán nơi có thể bố trí lực lượng.

Và quan trọng nhất là chuẩn bị một thế trận có thể khiến đối phương phải bước vào cuộc chiến theo cách mà ta đã dự kiến.

Ngày 18/10/1966, Chiến dịch Sa Thầy bắt đầu.

Trung đoàn 95 được giao nhiệm vụ bao vây đồn Plei Girang, mở đầu cho những hoạt động tác chiến quan trọng trong chiến dịch.

Đồn bị bao vây.

Tin tức về tình hình chiến sự nhanh chóng khiến đối phương phải đưa lực lượng đến ứng cứu.

Đó chính là điều bộ đội ta chờ đợi.

Đánh điểm để kéo viện binh ra.

Rồi khi lực lượng viện binh xuất hiện, các đơn vị chủ lực tìm cách đánh vào đội hình đó.

Cách đánh ấy đòi hỏi sự kiên nhẫn.

Không được nóng vội.

Không được để lộ ý đồ quá sớm.

Người lính phải nằm im trong rừng, chờ đợi.

Có khi hàng giờ.

Có khi hàng ngày.

Rừng Tây Nguyên ban ngày nóng và khô.

Ban đêm lạnh và ẩm.

Muỗi rừng, vắt rừng và thiếu thốn lương thực luôn bám theo người lính.

Nhưng họ vẫn giữ vị trí.

Bởi họ biết chỉ cần một sơ suất, cả thế trận có thể bị phá vỡ.

Rồi tiếng trực thăng xuất hiện.

Từ xa, tiếng cánh quạt ngày một rõ.

Những chiếc trực thăng bay thấp, tiến về khu vực chiến đấu.

Quân Mỹ đổ quân xuống.

Họ tin rằng ưu thế cơ động bằng trực thăng sẽ giúp họ nhanh chóng tập trung lực lượng.

Nhưng những người lính đang chờ trong rừng đã chuẩn bị.

Khi đội hình đối phương vừa triển khai, hỏa lực từ nhiều hướng bắt đầu xuất hiện.

Các đơn vị bộ binh áp sát.

Những điểm cao bị khống chế.

Đội hình đối phương bị chia cắt.

Không còn dễ dàng tập trung thành một khối lớn.

Cách đánh của bộ đội ta là không để đối phương phát huy tối đa ưu thế về hỏa lực và cơ động.

Ở trận then chốt của chiến dịch, một tiểu đoàn bộ binh Mỹ, hai đại đội pháo cối và hai đại đội biệt kích đổ bộ xuống khu vực C1 và điểm cao 289.

Các đơn vị Trung đoàn 88 và Trung đoàn 66 nhanh chóng bao vây, đánh chặn và chia cắt lực lượng này.

Đối phương cố gắng hợp điểm.

Nhưng các mũi tiến quân bị chặn.

Những nhóm quân bị tách khỏi nhau.

Trong khi đó, pháo cối của ta tập trung đánh vào những mục tiêu quan trọng.

Sở chỉ huy và các cụm hỏa lực của đối phương bị đánh phá.

Đến khi trời tối, thế trận càng trở nên bất lợi cho lực lượng bị bao vây.

Bộ binh ta áp sát từ nhiều hướng.

Đánh gần.

Thọc sâu.

Chia cắt.

Từng bộ phận đối phương bị cô lập.

Trận chiến diễn ra quyết liệt trong đêm.

Tiếng súng vang lên giữa rừng.

Ánh chớp của đạn pháo lóe sáng trên những sườn núi.

Những người lính chiến đấu ở khoảng cách rất gần.

Chỉ trong khoảng 9 giờ, lực lượng đối phương tại khu vực này cơ bản bị tiêu diệt, số ít còn lại phải rút bằng trực thăng.

Đây là một trong những trận đánh then chốt của Chiến dịch Sa Thầy.

Nó cho thấy một điều rất quan trọng:

Ưu thế về trực thăng và hỏa lực không đồng nghĩa với việc đối phương có thể dễ dàng làm chủ chiến trường.

Trong rừng núi Tây Nguyên, người hiểu địa hình và biết lựa chọn cách đánh có thể tạo ra những bất ngờ lớn.

Chiến dịch tiếp tục.

Các đơn vị bộ đội phải liên tục cơ động.

Sau mỗi trận đánh, họ lại tìm cách giữ bí mật, củng cố lực lượng và chuẩn bị cho tình huống tiếp theo.

Đối phương cũng thay đổi cách đánh.

Họ dùng máy bay trinh sát.

Dùng pháo binh.

Dùng trực thăng.

Dùng không quân.

Nhưng chiến trường Tây Nguyên không phải là một chiến trường dễ dàng.

Rừng núi chia cắt đội hình.

Những con đường nhỏ khiến việc vận chuyển khó khăn.

Thời tiết thay đổi nhanh.

Và lực lượng cách mạng có khả năng dựa vào địa hình để tổ chức chiến đấu.

Đối với người lính, mỗi ngày trong chiến dịch là một cuộc thử thách.

Họ phải mang theo súng đạn, lương thực và nước.

Phải hành quân qua rừng.

Có những lúc phải đi trong mưa.

Có những lúc phải nằm dưới đất hàng giờ để tránh máy bay.

Có khi vừa hành quân vừa phải mang theo thương binh.

Nhưng không ai muốn bỏ lại đồng đội.

Một người bị thương được tìm cách đưa ra.

Một chiến sĩ kiệt sức được đồng đội dìu đi.

Một người mất liên lạc được tìm kiếm.

Giữa chiến trường khốc liệt, tình đồng đội trở thành một sức mạnh đặc biệt.

Đó là thứ mà không một loại vũ khí hiện đại nào có thể thay thế.

Chiến dịch Sa Thầy không phải một trận đánh diễn ra trong một ngày.

Đó là cả một quá trình chiến đấu kéo dài từ tháng 10 đến đầu tháng 12/1966.

Trong suốt thời gian ấy, các đơn vị cách mạng tìm cách chủ động tạo thế, thu hút và tiêu diệt lực lượng đối phương.

Đối với quân Mỹ, đây là một cuộc chiến trong địa hình mà họ không thể hoàn toàn phát huy ưu thế.

Đối với bộ đội ta, đây là cơ hội chứng minh khả năng đánh lực lượng Mỹ trong những trận chiến quy mô lớn hơn.

Chiến dịch được kết thúc ngày 6/12/1966.

Theo các tài liệu lịch sử của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia và Tạp chí Quốc phòng toàn dân, chiến dịch đã tiêu diệt một lực lượng đáng kể của quân Mỹ, trong đó có một tiểu đoàn bị tiêu diệt và một tiểu đoàn khác bị đánh thiệt hại nặng; chiến dịch góp phần làm thất bại cuộc phản công chiến lược mùa khô lần thứ hai của Mỹ.

Nhưng ý nghĩa của Sa Thầy không chỉ nằm ở con số thương vong.

Chiến dịch còn cho thấy sự trưởng thành của lực lượng chủ lực trên chiến trường Tây Nguyên.

Sau trận Ia Đrăng năm 1965, Sa Thầy tiếp tục khẳng định rằng lực lượng chủ lực của ta có khả năng đối đầu với quân Mỹ và tìm cách hóa giải chiến thuật “trực thăng vận” cùng cách tổ chức lực lượng dựa trên hỏa lực mạnh và cơ động nhanh.

Những cánh rừng Sa Thầy năm ấy vì thế trở thành nơi ghi dấu một cuộc đối đầu đặc biệt.

Một bên có trực thăng, máy bay, pháo binh và các phương tiện chiến tranh hiện đại.

Một bên dựa vào rừng núi, thế trận, khả năng tổ chức chiến đấu và sự bền bỉ của người lính.

Cuộc chiến không chỉ diễn ra bằng súng đạn.

Nó còn diễn ra bằng khả năng đọc địa hình.

Bằng sự kiên nhẫn.

Bằng cách lựa chọn thời điểm.

Và bằng ý chí của những người lính đang chiến đấu trong rừng sâu.

Nhiều năm sau, khi chiến tranh đã lùi xa, Sa Thầy trở lại với vẻ bình yên của núi rừng Tây Nguyên.

Những người từng chiến đấu ở đây đã trở về với cuộc sống.

Nhưng ký ức về những ngày tháng năm 1966 vẫn còn.

Đó là ký ức về những cuộc hành quân xuyên rừng.

Những đêm nằm phục kích.

Những tiếng trực thăng trên bầu trời.

Những trận đánh diễn ra trong bóng tối.

Và những người đồng đội đã không thể trở về.

Chiến dịch Sa Thầy vì thế không chỉ là một dòng trong lịch sử quân sự.

Đó còn là câu chuyện về những con người đã sống và chiến đấu giữa một chiến trường khắc nghiệt.

Họ đi vào rừng khi tuổi đời còn rất trẻ.

Nhiều người đã để lại tuổi thanh xuân trên những sườn núi, bên những con suối và giữa những cánh rừng Tây Nguyên.