Chiến dịch Tây Sơn Tịnh
Chiến dịch Tây Sơn TịnhChiến dịch Tây Sơn Tịnh
Chiến dịch Tây Sơn Tịnh (từ ngày 20/2 đến 20/4/1966), chiến dịch tiến công của lực lượng vũ trang Quân khu 5 đánh quân Mĩ và quân đội Sài Gòn ở khu vực Tây Sơn Tịnh (tỉnh Quảng Ngãi) nhằm tiêu diệt sinh lực địch, hỗ trợ phong trào đấu tranh chính trị và chiến tranh du kích, phối hợp chiến trường đánh bại cuộc phản công chiến lược lần I (mùa khô 1965-1966) của địch. Lực lượng tham gia gồm Sư đoàn Bộ binh 2 (Quân khu 5), 2 tiểu đoàn (48 và 83), 1 đại đội đặc công tỉnh Quảng Ngãi cùng bộ đội địa phương và du kích các huyện, xã. Lực lượng địch có 5 tiểu đoàn thuộc Sư đoàn lính thủy đánh bộ 1 của Mĩ, 5 tiểu đoàn bộ binh, 24 đại đội bảo an quân đội Sài Gòn, 1 tiểu đoàn xe tăng, 1 tiểu đoàn pháo binh, được sự yểm trợ của 15 phi đoàn máy bay chiến đấu và một số tàu chiến của Hạm đội 7 Mỹ. Chiến dịch diễn ra 4 đợt:Đợt 1 (từ 20/2 đến ngày 3/3), ta dùng lực lượng nhỏ đánh cắt đường 1, chặn đánh quân đội Sài Gòn ra giải tỏa để khêu ngòi chiến dịch. Đêm 20/2, các đơn vị tổ chức bí mật chiếm lĩnh trận địa. 24 giờ, công binh của Trung đoàn 21 cùng du kích phá quốc lộ 1 (nam núi Võ), đánh mìn ở núi Đất, mở màn chiến dịch. Ngày 21/2, 1 đại đội ngụy thuộc Trung đoàn 5 từ Châu Ổ ra giải tỏa, bị một bộ phận thuộc Tiểu đoàn 33 Trung đoàn 21 chặn đánh, diệt 1 trung đội và tiêu hao 1 trung đội khác. Từ ngày 22 đến 28/2, quân ta vẫn uy hiếp đoạn đường này buộc địch phải đưa 1 tiểu đoàn ngụy có xe thiết giáp hộ tống ra giải tỏa. Ngày 2/3, 1 đại đội ngụy ra chốt ở Thế Long và Thế Lợi, sát quốc lộ 1. Ngày 3/3, Tiểu đoàn 3 dù ngụy và 2 đại đội biệt kích ra chiếm núi Hương, điểm cao 95, đồng thời tập trung 4 tiểu đoàn Mỹ, 7 tiểu đoàn ngụy cùng xe tăng, xe thiết giáp, máy bay ở Chu Lai và Quảng Ngãi thiết lập trận địa pháo ở dốc sỏi, chuẩn bị mở cuộc hành quân giải tỏa quốc lộ 1 và khu vực tây Sơn Tịnh. Nắm chắc tình hình địch, Bộ Tư lệnh chiến dịch điều Trung đoàn 21 đến Nam Bình - Hòa Vinh, Trung đoàn 1 đến Vĩnh Khánh - Phước Lộc và lệnh cho các đơn vị tập trung lực lượng chuẩn bị diệt viện đường không của quân Mỹ ở khu vực trọng điểm Khánh Mỹ - Đông Giáp - Phước Bình. Đợt 2 (Từ ngày 4 đến 7/3), ta tiến công tiêu diệt quân Mỹ đổ bộ sâu trong vùng giải phóng. Sau khi chốt giữ những vị trí quan trọng và cho máy bay ném bom dọn bãi suốt trong đêm, sáng ngày 4/3, địch bắt đầu tiến quân "tìm diệt" chủ lực ta. Đúng 10 giờ ngày 4/3, Trung đoàn 21 bắt đầu tiến công địch. Tiểu đoàn 22 tổ chức xung phong từ phía bắc (hướng chủ yếu) chiếm được mỏm đồi phía bắc và một phần ba điểm cao. Tiểu đoàn 33 tiến theo phía đông nam (hướng thứ yếu) bị pháo địch ngăn chặn phải lùi lại. Trong khi đó, Tiểu đoàn 2 Mỹ ở Gò Cát cho một bộ phận tăng cường cho tiểu đoàn ở điểm cao 62. Đúng 16 giờ 20 phút, Tiểu đoàn 90 hình thành 2 mũi tiến công địch ở cả Đông Giáp và tây Đồi Chùa. Bị bất ngờ, đội hình địch rối loạn, phần lớn bị tiêu diệt, một bộ phận chạy sang điểm cao 62 bị máy bay của chúng ném bom trúng vào đội hình, một bộ phận khoảng 1 đại đội cụm lại ở xóm nhỏ phía bắc Đồi Chùa. 17 giờ 20 phút, Tiểu đoàn 90 chiếm được Đồi Chùa, diệt 2 đại đội và Ban Chỉ huy Tiểu đoàn 2 thủy quân lục chiến Mỹ, bắn rơi 4 máy bay lên thẳng, thu 18 súng. Nắm được tin Tiểu đoàn 2 Mỹ bị diệt, đêm ngày 4/3, Trung đoàn 21 đưa Tiểu đoàn 11 vào chiến đấu và tăng cường hỏa lực chi viện, tiến công và tiêu diệt hoàn toàn quân địch ở điểm cao 62, sau đó lui quân về Hòa Vinh. Sáng ngày 5/3, ở khu vực Khánh Mỹ, địch tăng quân chiếm lại điểm cao 62, sau đó tổ chức tiến công vào làng Hòa Vinh. Tiểu đoàn 22 phòng ngự tại đây đã đánh lui 5 đợt xung phong của địch, diệt 150 tên, thu 6 súng, giữ vững trận địa. Ở khu vực Vĩnh Lộc, lúc 7 giờ ngày 5/3, sau khi dùng phi pháo bắn phá khu vực Phước Bình - Núi Nón, 70 lần chiếc máy bay lên thẳng chở Tiểu đoàn 4 thủy quân lục chiến Mỹ đổ xuống nam đồi Chóp Nón bị hỏa lực phòng không của Sư đoàn và Trung đoàn 1 bắn rơi 4 máy bay và bị 1 tiểu đội của Tiểu đoàn 40 trung đoàn 1 chốt tại đây diệt 50 tên. Sau nhiều lần tiến công không chiếm được Chóp Nón, địch hành quân về hướng Bình Đông. Từ 15 giờ 30 phút, Tiểu đoàn 40 cùng 2 đại đội của Tiểu đoàn 60 và 90 Trung đoàn 1 chặn đánh địch ở Phước Bình và Bình Đông. Sau 1 giờ chiến đấu, Tiểu đoàn 40 chiếm được Phước Bình, quân địch bị đánh bật ra cụm lại giữa cánh đồng. 22 giờ 45 phút, Trung đoàn 1 sử dụng Tiểu đoàn 40 và 90 được tăng cường 4 khẩu ĐKZ 75mm và 6 khẩu súng máy phòng không 12,8mm tập kích diệt đại bộ phận quân địch, còn một số tháo chạy về làng Bình Đông cố thủ. Tiểu đoàn 4 thủy quân lục chiến Mỹ bị tiêu diệt gần hết. Từ ngày 6 đến ngày 7/3, địch đổ quân xuống lấy xác và rút ra khỏi khu chiến. 
Diễn biến chiến dịch Tây Sơn Tịnh. Đợt 3 (từ ngày 19 đến 29/3), ta tiến công cứ điểm Chóp Tối và tổ chức diệt quân ứng cứu giải tỏa. Rạng sáng ngày 19/3, ta sử dụng Đại đội đặc công 1 và 1 đại đội của Trung đoàn 1 tập kích diệt gọn Đại đội bảo an 936, 1 trung đội biệt kích, 2 tiểu đội dân vệ ở Chóp Tối. Ngày 20/3, lúc 8 giờ, địch đổ Tiểu đoàn 3 thủy quân lục chiến Mỹ và Tiểu đoàn 5 dù ngụy xuống Nhân Hòa, cùng lúc đó Tiểu đoàn 1 thuộc Trung đoàn 5 ngụy, 1 chi đoàn thiết giáp M113 và 4 pháo 105mm hành quân từ Châu Ổ về An Điềm. 14 giờ, địch ở Nhân Hòa chia làm 2 cánh tiến xuống Vĩnh Tuy và An Hòa. 8 giờ ngày 21/3, địch đổ thêm 1 tiểu đoàn thủy quân lục chiến Mỹ xuống đồng trống tây bắc làng Hội Đức 300m, sau đó một cánh quân tiến vào làng Hội Đức. 15 giờ, 1 cánh quân địch tiến công vào làng Phú Thành gặp Đại đội 2 của Tiểu đoàn 40, chặn đánh, diệt 150 tên và đánh bật chúng ra khỏi làng. Đến 15 giờ 30 phút, địch lại đổ thêm 1 tiểu đoàn Mỹ và Tiểu đoàn 37 biệt động quân ngụy xuống cánh đồng nam Phú Sơn, bị đại đội súng máy phòng không 12,8mm của sư đoàn và bộ phận hậu phương của Trung đoàn 1 nổ súng diệt 100 tên, bắn rơi 10 máy bay lên thắng, địch phải co cụm lại ở cánh đồng, không vào được làng. Chiều ngày 21/3, 1 cánh quân có cả xe thiết giáp M113 tiến ra Trà Bình - Khánh Mỹ - Phú Thành và 1 cánh quân từ An Hòa tiến ra Thạch An Nội, 2 cánh quân này gặp nhau rồi tiến vào cao điểm 97. Trong đêm 21/3, Bộ Tư lệnh chiến dịch chủ trương cho Trung đoàn 1 tập kích địch ở Hội Đức, Trung đoàn 21 tập kích địch ở cánh đồng Phú Thành nhưng địch di chuyển liên tục, 2 trung đoàn không thực hiện được trận đánh. Ngày 22/3, địch chuyển hướng giải tỏa khu vực Sơn Trung, điểm cao 97, điểm cao 62. Đến 16 giờ, địch dùng máy bay lên thẳng bốc tiểu đoàn Mỹ ở Phương Đình đổ xuống điểm cao 47. 17 giờ, địch tiến vào đông bắc làng Phước Lộc bị 1 tiểu đoàn của Trung đoàn bộ binh 1 chặn đánh, diệt 150 tên, chúng phải quay lại điểm cao 47. Từ ngày 23 đến 25/3, địch tiếp tục càn quét ở Sơn Trung - Diêm Hòa - Lộc Thọ và đến chiều ngày 25/3 địch rút hết quân. Đêm 26/3, Trung đoàn 21 và cơ quan chiến dịch chuyển xuống khu vực: Lộc Thọ - Phước Lộc - Vĩnh Khánh. 4 giờ ngày 28/3, Tiểu đoàn 11 tập kích Tiểu đoàn 3 thuộc Trung đoàn 5 bộ binh ngụy tại Lâm Lộc, Sơn Trung. 8 giờ, 1 tiểu đoàn ngụy lên chiếm lại Lâm Lộc, 11 giờ, 1 tiểu đoàn Mỹ đổ bộ xuống điểm cao 47, đồi Mả Tổ, Chóp Nón và tiến về Vĩnh Khánh bị tiểu đoàn 33 và các đơn vị trực thuộc của Trung đoàn 21 diệt hàng trăm tên, bắn rơi 1 máy bay lên thẳng. Ngày 29/3, địch đổ tiếp 1 tiểu đoàn Mỹ xuống Đông Giáp - Vĩnh Khánh nhặt xác và lui quân khỏi khu giao chiến. Đợt 4 (Từ ngày 10 đến ngày 20/4), ta chuyển hướng về Nghĩa Hành, hỗ trợ phong trào đấu tranh của quần chúng. Đêm 10/4, đại đội địa phương Nghĩa Hành tập kích ở Bầu, diệt 1 trung đội dân vệ. Ngày 14/4, tập kích Tiểu đoàn 2 thuộc Trung đoàn 4 ngụy đóng ở Gò Huỷnh, diệt 124 tên. 6 giờ ngày 16/4, Trung đoàn lui về An Mỹ Nam - Nam Phước. Ngày 18/4, Đại đội địa phương Sơn Tịnh tập kích địch ở Lộc Thọ, diệt 1 trung đội biệt kích. Du kích tập kích vào 4 tiểu đội Mỹ đóng dã ngoại ở đông Bình Sơn. Ngày 19/4, Tiểu đoàn 48 tập kích lần 2 vào Long Phụng, diệt 1 đại đội bảo an. Vì thực hành chiến đấu ở đợt này còn nhiều gượng ép nên kết quả bị hạn chế. Chiến dịch kết thúc vào ngày 20/4. Thắng lợi của chiến dịch tiến công Tây Sơn Tịnh thể hiện tinh thần quyết tâm dám đánh Mỹ và quyết thắng Mỹ, góp phần cùng với quân và dân toàn miền đánh bại cuộc phản công chiến lược lần thứ nhất của địch (mùa khô 1965 - 1966). Kết quả, ta đã đánh 69 trận, loại khỏi vòng chiến 7.665 tên địch, đánh tiêu diệt và tiêu hao nặng 3 tiểu đoàn và 5 đại đội Mỹ; 2 tiểu đoàn, 12 đại đội, 22 trung đội, 2 tiểu đội ngụy; bắn rơi và phá hủy 102 máy bay các loại, phá hủy 27 xe quân sự (có 11 xe M113), đánh sập 95 cầu cống, thu 823 súng các loại, giải phóng 47.680 dân, phối hợp đưa được 35.000 lượt người tham gia đấu tranh chính trị với địch./.Hà An
Diễn biến chiến dịch Tây Sơn Tịnh. Đợt 3 (từ ngày 19 đến 29/3), ta tiến công cứ điểm Chóp Tối và tổ chức diệt quân ứng cứu giải tỏa. Rạng sáng ngày 19/3, ta sử dụng Đại đội đặc công 1 và 1 đại đội của Trung đoàn 1 tập kích diệt gọn Đại đội bảo an 936, 1 trung đội biệt kích, 2 tiểu đội dân vệ ở Chóp Tối. Ngày 20/3, lúc 8 giờ, địch đổ Tiểu đoàn 3 thủy quân lục chiến Mỹ và Tiểu đoàn 5 dù ngụy xuống Nhân Hòa, cùng lúc đó Tiểu đoàn 1 thuộc Trung đoàn 5 ngụy, 1 chi đoàn thiết giáp M113 và 4 pháo 105mm hành quân từ Châu Ổ về An Điềm. 14 giờ, địch ở Nhân Hòa chia làm 2 cánh tiến xuống Vĩnh Tuy và An Hòa. 8 giờ ngày 21/3, địch đổ thêm 1 tiểu đoàn thủy quân lục chiến Mỹ xuống đồng trống tây bắc làng Hội Đức 300m, sau đó một cánh quân tiến vào làng Hội Đức. 15 giờ, 1 cánh quân địch tiến công vào làng Phú Thành gặp Đại đội 2 của Tiểu đoàn 40, chặn đánh, diệt 150 tên và đánh bật chúng ra khỏi làng. Đến 15 giờ 30 phút, địch lại đổ thêm 1 tiểu đoàn Mỹ và Tiểu đoàn 37 biệt động quân ngụy xuống cánh đồng nam Phú Sơn, bị đại đội súng máy phòng không 12,8mm của sư đoàn và bộ phận hậu phương của Trung đoàn 1 nổ súng diệt 100 tên, bắn rơi 10 máy bay lên thắng, địch phải co cụm lại ở cánh đồng, không vào được làng. Chiều ngày 21/3, 1 cánh quân có cả xe thiết giáp M113 tiến ra Trà Bình - Khánh Mỹ - Phú Thành và 1 cánh quân từ An Hòa tiến ra Thạch An Nội, 2 cánh quân này gặp nhau rồi tiến vào cao điểm 97. Trong đêm 21/3, Bộ Tư lệnh chiến dịch chủ trương cho Trung đoàn 1 tập kích địch ở Hội Đức, Trung đoàn 21 tập kích địch ở cánh đồng Phú Thành nhưng địch di chuyển liên tục, 2 trung đoàn không thực hiện được trận đánh. Ngày 22/3, địch chuyển hướng giải tỏa khu vực Sơn Trung, điểm cao 97, điểm cao 62. Đến 16 giờ, địch dùng máy bay lên thẳng bốc tiểu đoàn Mỹ ở Phương Đình đổ xuống điểm cao 47. 17 giờ, địch tiến vào đông bắc làng Phước Lộc bị 1 tiểu đoàn của Trung đoàn bộ binh 1 chặn đánh, diệt 150 tên, chúng phải quay lại điểm cao 47. Từ ngày 23 đến 25/3, địch tiếp tục càn quét ở Sơn Trung - Diêm Hòa - Lộc Thọ và đến chiều ngày 25/3 địch rút hết quân. Đêm 26/3, Trung đoàn 21 và cơ quan chiến dịch chuyển xuống khu vực: Lộc Thọ - Phước Lộc - Vĩnh Khánh. 4 giờ ngày 28/3, Tiểu đoàn 11 tập kích Tiểu đoàn 3 thuộc Trung đoàn 5 bộ binh ngụy tại Lâm Lộc, Sơn Trung. 8 giờ, 1 tiểu đoàn ngụy lên chiếm lại Lâm Lộc, 11 giờ, 1 tiểu đoàn Mỹ đổ bộ xuống điểm cao 47, đồi Mả Tổ, Chóp Nón và tiến về Vĩnh Khánh bị tiểu đoàn 33 và các đơn vị trực thuộc của Trung đoàn 21 diệt hàng trăm tên, bắn rơi 1 máy bay lên thẳng. Ngày 29/3, địch đổ tiếp 1 tiểu đoàn Mỹ xuống Đông Giáp - Vĩnh Khánh nhặt xác và lui quân khỏi khu giao chiến. Đợt 4 (Từ ngày 10 đến ngày 20/4), ta chuyển hướng về Nghĩa Hành, hỗ trợ phong trào đấu tranh của quần chúng. Đêm 10/4, đại đội địa phương Nghĩa Hành tập kích ở Bầu, diệt 1 trung đội dân vệ. Ngày 14/4, tập kích Tiểu đoàn 2 thuộc Trung đoàn 4 ngụy đóng ở Gò Huỷnh, diệt 124 tên. 6 giờ ngày 16/4, Trung đoàn lui về An Mỹ Nam - Nam Phước. Ngày 18/4, Đại đội địa phương Sơn Tịnh tập kích địch ở Lộc Thọ, diệt 1 trung đội biệt kích. Du kích tập kích vào 4 tiểu đội Mỹ đóng dã ngoại ở đông Bình Sơn. Ngày 19/4, Tiểu đoàn 48 tập kích lần 2 vào Long Phụng, diệt 1 đại đội bảo an. Vì thực hành chiến đấu ở đợt này còn nhiều gượng ép nên kết quả bị hạn chế. Chiến dịch kết thúc vào ngày 20/4. Thắng lợi của chiến dịch tiến công Tây Sơn Tịnh thể hiện tinh thần quyết tâm dám đánh Mỹ và quyết thắng Mỹ, góp phần cùng với quân và dân toàn miền đánh bại cuộc phản công chiến lược lần thứ nhất của địch (mùa khô 1965 - 1966). Kết quả, ta đã đánh 69 trận, loại khỏi vòng chiến 7.665 tên địch, đánh tiêu diệt và tiêu hao nặng 3 tiểu đoàn và 5 đại đội Mỹ; 2 tiểu đoàn, 12 đại đội, 22 trung đội, 2 tiểu đội ngụy; bắn rơi và phá hủy 102 máy bay các loại, phá hủy 27 xe quân sự (có 11 xe M113), đánh sập 95 cầu cống, thu 823 súng các loại, giải phóng 47.680 dân, phối hợp đưa được 35.000 lượt người tham gia đấu tranh chính trị với địch./.Hà An
