CHIẾN KHU ĐỒNG CHIỀU - PHẦN 3
Theo cuốn Lịch sử Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam tỉnh Quảng Ninh, giai đoạn tháng 6/1945, ở vùng miền Tây của tỉnh lúc này phong trào cách mạng đã vững vàng trên cả thế và lực, kẻ thù đã lâm vào tình trạng vô cùng khốn quẫn, tình thế cách mạng trực tiếp đã xuất hiện.
Tại chùa Bắc Mã, cuối tháng 4/1945, các đồng chí Trần Cung, Hải Thanh, Nguyễn Bình đã họp bàn xây dựng kế hoạch khởi nghĩa, mở lớp huấn luyện cán bộ cơ sở và thành lập đội vũ trang đầu tiên. Đêm 6/6/1945, Ban lãnh đạo khởi nghĩa họp tại chùa Bắc Mã nhận định: Điều kiện chủ quan và khách quan đã đủ để phát động một cuộc khởi nghĩa ở vùng miền Tây. Ngày 8/6/1945, lực lượng vũ trang cùng với nhân dân sẽ đồng loạt nổi dậy đánh các đồn Đông Triều, Mạo Khê, Tràng Bạch và Chí Linh rồi thành lập Chiến khu Trần Hưng Đạo theo nghị quyết của Hội nghị quân sự cách mạng Bắc Kỳ ngày 15/4/1945. Lệnh khởi nghĩa được nhanh chóng truyền đi khắp vùng.
Sáng sớm ngày 8/6/1945, tiếng súng khởi nghĩa đã nổ đồng loạt trên một tuyến dài 24km, dọc theo đường số 18.
Tại Đông Triều, cuộc khởi nghĩa đã diễn ra hết sức nhanh gọn, vì ta gây được nhân mối trong đồn và đa số binh lính ở đây chịu ảnh hưởng của phong trào Việt Minh. Khi quân khởi nghĩa tiến vào đồn, tất cả binh lính đều xin theo cách mạng. Quân ta đã chiếm công đường huyện, nhà dây thép và các công sở khác một cách dễ dàng. Tại Mạo Khê, bọn chủ mỏ thực dân Pháp và bọn chỉ huy người Nhật đã nhanh chóng đầu hàng. Quân khởi nghĩa chiếm toàn bộ vũ khí của bọn lính bảo an, chiếm nhà máy chính, bến cảng, các đầu xe hỏa và các công sở của chính quyền thân Nhật. Tại Tràng Bạch, lực lượng vũ trang tập trung phối hợp với tự vệ công nhân mỏ đã táo bạo đóng giả lính Nhật tiến thẳng vào đồn, chiếm sở chỉ huy, kho vũ khí, lô cốt phòng thủ, bắt sống tên trưởng đồn và toàn bộ binh lính địch. Tại Chí Linh, nhờ thanh thế rất cao của Việt Minh, binh lính trong đồn đã nhất loạt mang vũ khí ra hàng.
Như vậy, chỉ trong buổi sáng ngày 8/6/1945, quân khởi nghĩa và nhân dân các địa phương trên đã nổi dậy cùng một lúc tiêu diệt 4 đồn và xóa bỏ tất cả bộ máy chính quyền của địch, hoàn toàn làm chủ một vùng rộng lớn.
Chiều ngày 8/6/1945, một cuộc mít tinh lớn được tổ chức tại làng Hổ Lao, xã Tân Việt, ta chính thức tuyên bố thành lập Chiến khu Trần Hưng Đạo và lập ra Uỷ ban quân sự cách mạng, gồm các đồng chí Nguyễn Bình, Trần Cung và Hải Thanh. Chiến khu Trần Hưng Đạo - hay còn gọi Chiến khu Đông Triều, Đệ tứ Chiến khu ra đời ở Đông Triều, đã thực sự là chỗ dựa chắc chắn và đã cổ vũ mạnh mẽ nhân dân vùng Đông Bắc đứng dậy chống Nhật, chuẩn bị tổng khởi nghĩa.
