Chiến thắng Cổ Cò (22/01/1947): Mốc son chói lọi của lực lượng vũ trang Khu 8

Cổ Cò là tên của một con kênh đào bắt nguồn từ vàm sông Cái Cối (thuộc xã Mỹ Lương), tới giáp ranh Ruộng (ranh tỉnh Đồng Tháp), có độ dài 12 cây số. Do kênh đào thẳng, dài hơn các kênh khác trong khu vực có hình cổ của con cò, nên dân gian gọi đó là kênh Cổ Cò. Đầu thế kỷ XX, thực dân Pháp xây dựng chiếc cầu qua kênh này, dân địa phương gọi là cầu Cổ Cò cho đến ngày nay.

 Địa điểm di tích chiến thắng Cổ Cò nằm trên quốc lộ 1A thuộc địa phận xã An Thái Đông, huyện Cái Bè. Trước đây, quốc lộ 1A gọi là lộ Đông Dương, trong giai đoạn kháng chiến chống Mỹ gọi là quốc lộ 4.

 Ngay sau khi phát xít Nhật đầu hàng Liên Xô và Đồng Minh không điều kiện (8/8/1945) Chính phủ De Gaulle (Đờ Gôn) đã quyết định thành lập một đạo quân tấn công miền Nam nước ta.

 Ngày 23/9/1945, được sự giúp đỡ của quân Anh, Pháp bắt đầu cuộc chiến tranh xâm lược nước ta lần thứ hai và mở rộng ra các tỉnh miền Trung, Tây Nguyên.

 Đáp “Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến” của Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/12/1946) quân và dân ta ở miền Nam đã chiến đấu ngoan cường, dũng cảm chống thực dân Pháp.

 Đầu năm 1947, nắm chắc tình hình tiểu đoàn Léon của Pháp sau khi đi càn quét vùng Chợ Mới sẽ rút quân về Sài Gòn. Ta bố trí trận địa phục kích từ cầu Bà Tồn (xã Phú An, huyện Cai Lậy) đến xã An Hữu (huyện Cái Bè). Quyết chiến điểm từ cầu Bà Lâm (xã An Thái Trung) đến cầu Cổ Cò (xã An Thái Đông).

 Lực lượng ta gồm có: 3 đại đội của chi đội 17, 3 đại đội của chi đội 18, đại đội học viên trường quân chính khu 8, đại đội dân quân huyện Cái Bè, các trung đội dân quân các xã An Thái Đông, An Hữu, Hòa Khánh, Hậu Mỹ….Chỉ huy chung do đồng chí Nguyễn Hữu Xuyến đảm nhiệm.

 Như dự đoán, ngày 22/01/1947 tiểu đoàn Léon của Pháp rút về Sài Gòn, nên ngay trong đêm 21/01/1947 tất cả lực lượng của ta vào vị trí chiến đấu. Lúc 10 giờ 30 phút sáng ngày 22/01/1947, đoàn xe của tiểu đoàn Léon lọt vào trận địa phục kích. Bị khóa đầu, khóa đuôi và bị đánh bất ngờ nên địch phản xạ yếu ớt và chạy tán loạn. Các đồng chí Phuông, Kế, Tâm – là học viên trường quân chính khu 8 đã dùng tiểu liên, lựu đạn tiêu diệt xe thiết giáp cùng bọn địch trên xe và anh dũng hy sinh. Đến 12 giờ cùng ngày, quân ta cũng diệt gần hết số quân địch  tháo chạy trở lại. Đến 13 giờ ta cũng đã đẩy lùi một đại đội địch từ Sài Gòn đến cứu viện.

 Chỉ sau hơn 2 giờ chiến đấu, quân ta đã tiêu diệt tiểu đoàn cơ giới của Pháp, diệt và làm bị thương 170 tên, bắt 15 tên, phá hủy 8 xe thiết giáp, 6 xe vận tải chở quân và thực phẩm, thu hơn 100 súng trường và tiểu liên, 15 súng trung liên, 8 súng đại liên và 12 súng ngắn. Bên ta có 3 đồng chí hy sinh, 2 đồng chí bị thương.

 Chiến thắng Cổ Cò ngày 22/1/1947 là trận đánh lớn đầu tiên trên chiến trường Khu 8, kể từ sau khi hưởng ứng Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Với chiến thắng Cổ Cò đã đánh dấu bước trưởng thành của lực lượng vũ trang Khu 8, của tỉnh Mỹ Tho và của huyện Cái Bè về kỹ thuật, chiến thuật, về vận động tác chiến, về trình độ tổ chức, chỉ huy…Chiến thắng Cổ Cò làm đà thúc đẩy phong trào du kích chiến tranh phát triển.

 Chiến thắng Cổ Cò tại xã An Thái Đông, huyện Cái Bè được Bộ Văn hóa – Thông tin công nhận di tích lịch sử quốc gia ngày 12/7/2001.

Nguồn: Lý lịch di tích Chiến thắng Cổ Cò (Bảo tàng tỉnh Đồng Tháp)