CHIẾN THẮNG ĐỆ ĐỨC
Không giống với các căn cứ quân sự khác, đường đi tới căn cứ Đệ Đức hết sức thuận tiện, nằm trên QL 1A từ Bắc vào nam, đoạn đi ngang qua đồi An Dưỡng, cách ga Bồng Sơn hơn 3km có thể nhìn thấy Di tích chiến thắng Đệ Đức.(Phường Hoài Tân, thị xã Hoài Nhơn)
Nơi đây, trước năm 1975 là một căn cứ quân sự lớn của Mỹ - ngụy ở phía Bắc tỉnh Bình Định, năm trên địa bàn một phần của các khu phố Giao Hội 1, Giao Hội 2, An dưỡng 1, An Dưỡng 2 thuộc phường Hoài Tân, diện tích 257.000m2 Sư đoàn không vận số 1 của Mỹ xây dựng năm 1966. Trong căn cứ chúng xây dựng trận địa pháo binh với 60 khẩu, có đài ra đa, 3 kho xăng, 3 kho chứa bom đạn, trại đóng quân, trạm xá, khu để xe tăng 60 chiếc, xe quân sự 440 chiếc, máy bay các loại 550 chiếc... chúng mở đường băng dài 01km làm sân bay cho máy bay chiến đấu lên xuống. Xung quanh có hàng rào kẽm gai, giao thông hào, lô cốt dày đặc vây khép kín.
Căn cứ Đệ Đức là nơi cung cấp vũ khí, phương tiện chiến tranh cho quân chủ lực của địch ở phía Bắc Bình Định và Quảng Ngãi. Từ năm 1966 đến năm 1968 là Lữ đoàn 3 Mỹ, sau đến Sư đoàn không vận số 1 Mỹ chiếm giữ; đến năm 1971 thay bằng Trung đoàn 40 thuộc Sư đoàn 22 ngụy và một liên đội bảo an, 4 trung đội đân vệ đóng giữ (tất cả hơn 1.000.000 tên)
Căn cứ Đệ Đức là nơi cung cấp quân lực, vũ khí, bom đạn, phương tiện phục vụ chiến tranh xâm lược của Mỹ ở phía Bắc Bình ĐỊnh gồm: Hoài Nhơn, Hoài Ân, Ân Lão và Nam Quảng Ngãi.
Ngày 19/4/1972, đơn vị Sư Đoàn 3 Sao Vàng kết hợp cùng lực lượng địa phương tấn công giải phóng huyện Hoài Ân, tiếp tục tấn công quận lỵ Bồng Sơn. Ngày 29/4/1972, quân giặc rút hết vào căn cứ Đệ Đức... Pháo ta nổ âm vang, xé trời khắp căn cứ, kho xăng, kho đạn của giặc trúng pháo bốc cháy, nổ long trời, vỡ đất. Cả căn cứ chìm trong khói lửa, các khu ra đa, truyền tin, sân bay, trại lính đều chìm trong lửa đạn. Bị tấn công bất ngờ, pháo địch phản công loạn xạ, máy bay khẩn trương cất cánh để tránh đạn. Bên trong căn cứ quan ta tập kích vũ khí hạng nặng mà bọ chúng chưa từng chịu đựng, bên ngoài là bộ binh vây ráp áp sát rào. Pháo của ta vẫn liên tục bắn vào trận địa. Quân địch hoang mang bỏ chạy ra ngoài bị bộ đội ta chặng đánh quyết liệt gây thương vong lớn cho địch, chúng phải lùi vào căn cứ ẩn nấp trong lô cốt, trong hầm sâu. Càng về trưa quân ta vẫn dồn dập tấn công, pháo vẫn nổ dữ dội, địch đoàn toàn bị tê liệt, không còn một tiếng súng bắn trả, những cột khói cháy càng bốc cao, kho đạn của chúng mỗi lúc một nổ nhiều, tiếng la hét, rên rĩ ầm ĩ khắp căn cứ. Quân địch chết quá nữa. Bộ đội ta đã chiếm giũ Bồng Sơn, cắt đứt cầu, trấn giữ Tam Quan và đèo Bình Đê. Không còn đường nào thoát, không có quân hỗ trợ, 15 giờ chiều địch mở đường máu chạy ra khỏi căn cứ. Bộ đội ta truy kích diệt và bắt gần 600 tên, số còn lại thoát thân theo đường xuống biển (xã Hoài Hương), chúng cướp tào đánh cá của ngư dân thoát thân ra biển. Ra biển chúng chen chúc, xô đẩy, một số rơi xuống biển chết đuối.
Đúng 17 giờ 40 phút, ngày 02/5/1972 ta đã giành thắng lợi hoài toàn tại căn cứ Đệ Đức, cờ giải phóng phất phới tung bay.
Sau 3 tháng thất bại thảm hại, Mỹ - ngũy củng cố lại binh lính, pháo binh, xe tăng, tàu chiến, máy bay ồ ạt đánh chiếm lại được căn cứ Đệ Đức. Địch ra sức củng cố lại căn cứ, thẳng tay đàn áp nhân dân ta, ngày đêm bắn phá dữ dội xóm làng, dồn dân vào gần căn cứ để đỡ đạn cho chúng.
Đầu tháng 3/1975, địch thất thủ ở Tây Nguyên, chúng chạy vào các tỉnh đồng bằng. Tiếp tục thất bại ở Huế - Đà Nẵng, chúng thua trận rút chạy xuống hạm đội (ngoài biển). Thế tấn công thần tốc như vũ bảo của quân ta, làm ch quân địch liên tiếp thất bại thảm hại.
Tại că cứ Đệ Đức bị quân ta vây hãm, nhân dân các xã xung quanh nổi dậy. Nếm mùi chua cay của trận đòn năm 1972, tối ngày 23/7/1975, bọn địch trong căn cứ tháo chạy về Bồng Sơn. Đến 05 giờ sáng ngày 28/3/1975, ta chiếm lĩnh căn cứ Đệ Đức, tên chỉ huy trung đoàn trưởng phải tụ sát. Trưa ngày 28/3/1975, ta làm chủ quận lỵ Bồng Sơn, huyện Hoài Nhơn, hoàn toàn giải phóng.
Năm tháng trôi qua, căn cứ Đệ Đức xưa, nay đã có nhiều thay đổi, chỉ còn lại đường băng của sân bay và những dấu vết loang lỗ của đạn pháo ta nổ còn in trên đường băng, minh chứng cho một thời hào hùng, oanh liệt của bộ đội Sư đoàn 3 Sao Vàng và của Đảng bộ, quân và dân Hoài Nhơn anh hùng nói chung, phường Hoài Tân nói riêng. Căn cứ Đệ Đức được UBND tỉnh Bình Định xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh ngày 09/01/2006.
