Chiến thắng Điền Xá: Bản hùng ca trên đường số 4(phần 1)

Tiên Yên là huyện có địa hình tự nhiên đa dạng, hội tụ đầy đủ các yếu tố trung du, miền núi và ven biển, nằm ở vị trí trung tâm kết nối các tuyến giao thông quan trọng của vùng Đông Bắc Tổ quốc. Với trên 35km bờ biển, hệ thống cửa sông, vụng kín thuận lợi cho cả giao thông đường thủy lẫn đường bộ, cùng mạng lưới đường bộ vươn ra các khu vực biên giới, Tiên Yên từ lâu đã được xem là “ngã ba chiến lược”, là trung tâm đầu mối của khu vực miền Đông tỉnh. Không chỉ giữ vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế – giao thương, Tiên Yên còn có ý nghĩa đặc biệt về quốc phòng – an ninh, là địa bàn then chốt trong việc kiểm soát tuyến biên giới Việt – Trung và vùng duyên hải Đông Bắc.

Chính bởi vị trí chiến lược ấy, trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc, Tiên Yên luôn là địa bàn trọng yếu, nơi thường xuyên diễn ra các cuộc đấu tranh quyết liệt chống lại các thế lực xâm lược. Dưới thời kỳ thực dân Pháp xâm lược, Tiên Yên nhanh chóng trở thành mục tiêu chiếm đóng quan trọng. Ngay sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, khi thực dân Pháp quay trở lại xâm lược nước ta, chúng đã sớm tái chiếm Tiên Yên, xây dựng nhà tù, căn cứ quân sự lớn nhằm đàn áp phong trào cách mạng và kiểm soát toàn bộ vùng Đông Bắc.

Trong quá trình bình định và khai thác thuộc địa, thực dân Pháp cho xây dựng đường số 4 – một tuyến giao thông quân sự huyết mạch dài trên 300km, xuất phát từ Mũi Ngọc (Móng Cái), đi qua Hải Hà, Đầm Hà, Tiên Yên, nối với Lạng Sơn và kết thúc tại Cao Bằng (nay là Quốc lộ 4B). Đây không chỉ là con đường phục vụ vận chuyển quân sự, tiếp tế hậu cần mà còn là hành lang chiến lược nhằm khống chế biên giới Việt – Trung và bao vây căn cứ địa cách mạng Việt Bắc. Liên khu Việt Bắc từng đánh giá đường số 4 là “cổ họng” chiến lược ở phía Đông Bắc Bộ – nơi nếu bị cắt đứt sẽ làm tê liệt toàn bộ hệ thống phòng thủ và tiếp tế của địch trong khu vực.

Nhận thức rõ tầm quan trọng sống còn của tuyến đường này, thực dân Pháp đã tập trung xây dựng dọc đường số 4 một hệ thống đồn bốt, công sự dày đặc, kết hợp với lực lượng quân sự tinh nhuệ nhằm kiểm soát địa bàn và bảo vệ an toàn cho các đoàn xe quân sự. Riêng đoạn từ Đình Lập đến Tiên Yên, địch giao cho một đại đội lính ngụy người Nùng do tên Choóng Sán chỉ huy, tổ chức tuần tra, canh gác nghiêm ngặt ngày đêm, biến nơi đây thành một hành lang quân sự trọng yếu, tưởng chừng bất khả xâm phạm.