Chiến thắng Đình Cương năm 1974 – Dấu mốc quan trọng trên chiến trường Quảng Ngãi

Giữ vững Đình Cương – Eo Gió, phá vỡ tuyến phòng thủ phía tây nam Quảng Ngãi và tạo thế liên hoàn cho những thắng lợi tiếp theo

Chiến thắng Đình Cương năm 1974 là một trong những trận đánh có ý nghĩa quan trọng trên chiến trường Quảng Ngãi trong giai đoạn cuối cuộc kháng chiến chống Mỹ. Đợt tiến công đầu tháng 8/1974, đặc biệt trận đánh đồn Eo Gió ngày 3/8, đã làm thay đổi đáng kể thế bố trí lực lượng tại khu vực phía tây nam tỉnh. Sau đó, trước các đợt phản công bằng nhiều lực lượng của phía Việt Nam Cộng hòa, quân và dân địa phương vẫn giữ vững các vị trí chiến lược, tạo điều kiện mở rộng vùng kiểm soát và xây dựng thế trận cho những thắng lợi tiếp theo.

Những lực lượng chủ yếu tham gia trận đánh

Theo các nguồn tư liệu hiện có, lực lượng cách mạng tham gia chiến đấu tại khu vực Đình Cương – Eo Gió gồm nhiều đơn vị chủ lực và lực lượng vũ trang địa phương.

Nổi bật trong đó là Lữ đoàn 52, cùng Tiểu đoàn 6, Trung đoàn 52 – đơn vị được các cựu chiến binh nhắc lại trong những hồi ức về các trận đánh tại Eo Gió – Đình Cương. Bên cạnh đó còn có Trung đoàn Pháo binh 576, các đơn vị thuộc Tỉnh đội Quảng Ngãi và lực lượng vũ trang địa phương.

Những dấu ấn của Lữ đoàn 52 trong chiến thắng Đình Cương vẫn được nhắc nhớ nhiều năm sau chiến tranh. Báo Quảng Ngãi năm 2025 từng ghi nhận các cựu chiến binh Lữ đoàn 52, Quân khu 5, trở lại thăm những địa điểm gắn với Chiến thắng Đình Cương, trong đó có khu vực Bàn Cờ. Những cuộc trở về ấy không chỉ là dịp gặp lại đồng đội mà còn góp phần lưu giữ ký ức về một chiến trường từng diễn ra những trận đánh quyết liệt.

Ở phía Việt Nam Cộng hòa, các tư liệu hiện có ghi nhận sự tham gia của Trung đoàn 6, Sư đoàn 2, Quân đoàn I, cùng lực lượng bảo an, dân vệ, pháo binh, không quân và thiết giáp. Trong các đợt phản công, phía Việt Nam Cộng hòa sử dụng lực lượng bộ binh kết hợp với hỏa lực pháo binh, máy bay, trong đó có máy bay A-37, cùng các đơn vị thiết giáp nhằm tìm cách giành lại những vị trí đã mất.

Sự tham gia của nhiều binh chủng cho thấy Đình Cương không phải là một cuộc giao tranh quy mô nhỏ mà là một khu vực có giá trị quân sự đáng kể trong thế trận hai bên tại Quảng Ngãi.

Vì sao Đình Cương có ý nghĩa chiến lược?

Ý nghĩa của chiến thắng Đình Cương trước hết nằm ở vị trí địa hình. Đình Cương thuộc hệ thống cao điểm có khả năng khống chế tuyến đường 624 và khu vực tả ngạn sông Vệ. Vì vậy, kiểm soát các cao điểm tại đây có ý nghĩa quan trọng đối với việc mở rộng hoạt động quân sự từ vùng căn cứ về phía đồng bằng, đồng thời tạo sức ép đối với hệ thống phòng thủ quanh tỉnh lỵ Quảng Ngãi.

Việc đánh chiếm và giữ vững Đình Cương – Eo Gió vì thế đã góp phần phá vỡ một tuyến phòng thủ quan trọng ở phía tây nam tỉnh, làm thay đổi tương quan và thế bố trí lực lượng trong khu vực.

Không chỉ có ý nghĩa riêng đối với địa bàn Đình Cương, chiến thắng này còn nằm trong thế trận chung của Chiến dịch Thu năm 1974 tại Quảng Ngãi. Trong thời gian này, lực lượng cách mạng đồng thời đẩy mạnh hoạt động tại Minh Long và nhiều địa bàn khác.

Đặc biệt, ngày 16/8/1974, Minh Long được giải phóng, tạo ra sự thay đổi đáng kể về thế trận ở phía tây tỉnh Quảng Ngãi. Những diễn biến sau chiến thắng Đình Cương cho thấy phía Việt Nam Cộng hòa liên tục tìm cách phản công, tái chiếm các vị trí quan trọng như Đình Cương và Bàn Cờ. Điều đó càng cho thấy giá trị quân sự của khu vực này.

Từ Đình Cương đến thế trận mùa Xuân 1975

Một ý nghĩa quan trọng khác của chiến thắng Đình Cương là góp phần hình thành thế trận cho cuộc tiến công và nổi dậy năm 1975.

Các tư liệu lịch sử của Thư viện tỉnh Quảng Ngãi cho biết bước sang năm 1975, lực lượng cách mạng tiếp tục giữ vững những địa bàn chiến lược ở phía tây nam Nghĩa Hành như Đình Cương, núi Ngang, đèo Quán Thơm, đồng thời đánh lui các đợt phản công của Sư đoàn 2 Việt Nam Cộng hòa.

Như vậy, Đình Cương không phải là một trận đánh biệt lập. Thắng lợi tại đây nằm trong quá trình liên tục tạo thế, giữ đất, mở rộng vùng kiểm soát và làm suy yếu hệ thống phòng thủ của đối phương trên chiến trường Quảng Ngãi.

Từ Đình Cương, thế trận cách mạng tiếp tục được củng cố, kết nối với các địa bàn Minh Long, Ba Tơ, Nghĩa Hành và những khu vực khác. Những thắng lợi nối tiếp nhau đã tạo điều kiện thuận lợi để lực lượng cách mạng tiến tới giải phóng Quảng Ngãi vào tháng 3/1975.

Dấu ấn không thể phai mờ

Nhìn lại Chiến thắng Đình Cương năm 1974, có thể thấy đây là kết quả của sự phối hợp giữa lực lượng chủ lực, bộ đội địa phương, pháo binh và lực lượng vũ trang tại chỗ. Trong khi đó, việc đối phương huy động bộ binh, pháo binh, không quân và thiết giáp để phản công cho thấy mức độ quyết liệt của cuộc chiến tại khu vực này.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, những địa danh như Đình Cương, Eo Gió, Bàn Cờ vẫn mang trong mình ký ức về một giai đoạn chiến đấu ác liệt của quân và dân Quảng Ngãi. Chiến thắng năm 1974 không chỉ có giá trị về mặt quân sự mà còn là một phần quan trọng trong lịch sử đấu tranh giải phóng quê hương.

Chiến thắng Đình Cương đã góp phần phá vỡ hệ thống phòng thủ phía tây nam Quảng Ngãi, mở rộng vùng kiểm soát của lực lượng cách mạng và tạo thế liên hoàn với những thắng lợi ở Minh Long, Ba Tơ, Nghĩa Hành. Từ những địa bàn được giữ vững ấy, thế trận cách mạng ngày càng được củng cố, góp phần chuẩn bị điều kiện cho cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân 1975, tiến tới giải phóng hoàn toàn Quảng Ngãi vào tháng 3/1975.