Chiến thắng Đồn Nhất - Hải Vân quan

Chiến thắng Đồn Nhất - Hải Vân quan là trận đánh của Đại đội 6, Tiểu đoàn 59, Trung đoàn 803, Liên khu 5 trong chiến dịch Hè Thu 1952 - 1954 của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược.

Tháng 9-1952, để đánh lạc hướng địch, đồng thời gây tiếng vang làm xáo động hậu phương của chúng, Trung đoàn 803 được giao nhiệm vụ thọc sâu vào vùng địch ra hướng bắc Hòa Vang, trọng tâm là tiêu diệt Đồn Nhất trên đỉnh đèo Hải Vân.

Dù quân số địch không đông nhưng bên trong đồn, công sự, hầm lũy xây dựng từ thời chúa Nguyễn được thực dân Pháp củng cố, tu bổ và xây dựng thêm các lô cốt, nên hết sức kiên cố. Người xưa từng coi đây là một cửa ải vô cùng hiểm yếu với “Một người cố thủ, trăm người khó qua”.

Sau khi tiến hành trinh sát nắm địa hình và tình hình của địch, Đại đội 6 hạ quyết tâm dù khó khăn đến đâu cũng phải hoàn thành nhiệm vụ. Trải qua nhiều ngày đêm trèo đèo, lội suối, băng rừng trong mưa gió, mang vác trên vai trang bị vũ khí nặng nề của một đơn vị công đồn, cán bộ, chiến sĩ Đại đội 6 cùng du kích Hòa Vang xuyên rừng vượt dốc, tiếp cận đỉnh đèo. Đêm 24-9-1952, quân ta tổ chức tấn công tiêu diệt kẻ địch, quân địch chui vào các căn hầm cố thủ.

Sau hai giờ chiến đấu quyết liệt, Đồn Nhất - một căn cứ vô cùng hiểm yếu, xem như an toàn nhất của địch đã bị quân ta tiêu diệt, thu 4 trọng liên 20 ly, nhiều tiểu liên, súng trường và quân trang quân dụng. Chiến thắng Đồn Nhất - Hải Vân Quan là một trong các chiến thắng quan trọng của Trung đoàn 803, lực lượng vũ trang Liên khu 5, góp phần đưa cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp đi đến thắng lợi.