Chiến thắng Tu Vũ – Trận mở màn của Chiến dịch Hòa Bình

Chiến thắng Tu Vũ – Trận mở màn của Chiến dịch Hòa BìnhThực hiện âm mưu mở rộng phạm vi chiếm đóng, tăng cường phòng ngự đồng bằng Bắc Bộ, cắt đứt giao thông, cuối năm 1951, quân Pháp mở cuộc tiến công ra Hòa Bình nhằm thu hút chủ lực ta đến chiến trường đã chọn để “nghiền nát”. Chiếm được Hòa Bình, Pháp không những thực hiện được việc chia cắt chiến trường mà còn mở rộng phòng tuyến Tây Nam đồng bằng Bắc Bộ, giảm nhẹ sự cô lập của Tây Bắc, uy hiếp vùng tự do của ta ở Phú Thọ, Tây Ninh Bình, Thanh Hóa. Thắng lợi về mặt quân sự sẽ tạo thế cho việc lập lại “xứ Mường tự trị”, biến Hòa Bình thành bàn đạp tiến công vùng núi phía Bắc.Sau khi địch tiến công ra Hòa Bình, Bộ Chính trị, Trung ương Đảng nhận định: Trước đây ta phải nhử địch ra để mà đánh, giờ đây địch tự ra để ta đánh. Đây là cơ hội tốt cho ta tiêu diệt nhiều sinh lực địch. Tổng Quân ủy quyết định mở chiến dịch tiến công địch ở Hòa Bình. Dự kiến thời gian tác chiến có thể kéo dài từ hai đến ba tháng, chia thành nhiều đợt chiến đấu. Đợt đầu tiên nhằm tiêu diệt Cụm cứ điểm Tu Vũ, núi Chẹ nằm trong tuyến phòng thủ phân khu sông Đà của địch và là hướng chủ yếu của chiến dịch. Trung đoàn 88/Đại đoàn 308 (thiếu Trung đoàn 142) đánh địch bên Tả Ngạn sông Đà, có nhiệm vụ tiêu diệt Cứ điểm Tu Vũ, đánh quân chi viện trên sông Đà từ Tu Vũ đến thị xã Hòa Bình. Cứ điểm Tu Vũ thuộc xã Tu Vũ, huyện Tam Thanh, tỉnh Phú Thọ (nay là huyện Tham Thanh, tỉnh Vĩnh Phúc), cách thị xã Hòa Bình 30km về phía Bắc. Cứ điểm nằm bên bờ sông Đà, trên bình độ 20, dài khoảng 250m, rộng 100m. Phía Bắc cách khoảng 300m có các làng Tu Vũ, Đồng Xuân. Phía Tây, qua một bãi lau rộng khoảng 3km là dãy núi Yên Lãng (cao 205m) có làng Bò Ngang. Làng, bản ở đây do bị giặc đốt phá nên dân đã đi sơ tán hết. Cứ điểm Tu Vũ do Tiểu đoàn 1 thuộc Trung đoàn bộ binh Ma-rốc thứ nhất (1/1-RTM) được tăng cường 1 Đại đội thuộc Tiểu đoàn ngụy Mường số 6, 1 phân đội tăng và thiết giáp (2 xe tăng và 2 xe thiết giáp) chiếm đóng. Địch tổ chức phòng ngự thành một cụm cứ điểm gồm 3 khu: Khu giữa (Khu A) là Sở Chỉ huy Tiểu đoàn 1, 2 đại đội bộ binh, 1 xe tăng, 1 xe thiết giáp, 1ĐKZ 57mm, 2 pháo 37mm; Khu Bắc (Khu B) có 1 Đại đội bộ binh, 1 xe tăng, 1 xe thiết giáp, 6 ụ chiến đấu và 1 lô cốt ở giữa, trong lô cốt có đặt pháo 37mm và đại liên; Khu Nam (Khu C) có 1 đại đội bộ binh, 1 lô cốt và 7 ụ chiến đấu. Cứ điểm được xây dựng kiên cố, các lô cốt chính cao 5m, 2 tầng, tường dày, có hào chiến đấu, hào giao thong nối liền các lô cốt, các hầm ngầm, các ụ chiến đấu thành một hệ thống phòng ngự vững chắc. Có 6 hàng rào dây thép gai (kiểu mái nhà, cũi lợn, bùng nhùng) bao quanh cứ điểm, dài khoảng 80m, giữa các hàng rào là bãi mìn, ngăn cách giữa các khu có hang rào bùng nhùng. Quanh cứ điểm, địch phát quang cây cối thành vành đai rộng khoảng 300m[1]. Tuy nhiên, ở Tu Vũ – Chẹ địch có nhiều sơ hở, hai vị trí này gần nhau nhưng nằm sát sông, không dễ hỗ trợ cho nhau khi bị ta tiến công. Về phía ta, thực hiện ý định của Bộ chỉ huy Chiến dịch là: Kiên quyết tập trung binh, hỏa lực, đột phá khu phòng ngự sông Đà, tiêu diệt một bộ phận sinh lực địch, mở đường vận chuyển chiến dịch, đưa lực lượng vào triển khai bao vây tiến công địch ở thị xã Hòa Bình và Đường số 6, Đại đoàn trưởng Đại đoàn 308 và Trung đoàn trưởng Trung đoàn 88 được Đại tướng Tổng Tư lệnh trực tiếp giao nhiệm vụ tại Sở Chỉ huy Chiến dịch: “Tiêu diệt cứ điểm Tu Vũ, mở màn chiến dịch Hòa Bình. Trận đầu phải thắng – chỉ được phép thắng… có thể 1 Trung đoàn không xong thì ta dùng 2 Trung đoàn. Nhưng dù phải hy sinh bộ phận cho toàn bộ vẫn cứ phải làm…”[2]. Sau khi nhận nhiệm vụ, Trung đoàn 88 do đồng chí Thái Dũng làm Trung đoàn trưởng, đồng chí Đặng Quốc Bảo làm Chính ủy kiêm Bí thư Đảng ủy, đồng chí Nguyễn Bồng làm Phó Chính ủy, đồng chí Hùng Sinh làm Trung đoàn phó, đồng chí Bùi Nam Hà làm Tham mưu trưởng đã nhanh chóng làm công tác chuẩn bị cho trận đánh. Trong 2 đêm 5 và 6/12/1951, khi điều tra, trinh sát cứ điểm, ta tránh được các ổ phục kích của địch, hoàn thành nhiệm vụ, bảo đảm an toàn. Trong khi đoàn cán bộ đi trinh sát thực địa, các đơn vị tại khu vực tập kết học tập quán triệt nhiệm vụ, củng cố tổ chức, luyện tập trên thao trường… Sau khi thông qua phương án tác chiến, Tiểu đoàn 29 được giao nhiệm vụ tiến công hướng chủ yếu, Tiểu đoàn 23 tiến công hướng thứ yếu và Tiểu đoàn 322 tiến công hướng phối hợp, Tiểu đoàn 80 làm nhiệm vụ dự bị của Trung đoàn[3]. Các tiểu đoàn, đại đội về mở hội nghị dân chủ để quán triệt nhiệm vụ, bàn và nắm vững cách đánh đến từng phân đội, đến từng người. Ngày 9/12/1951, Trung đoàn hoàn thành cơ bản mọi công tác chuẩn bị chiến đấu. Sáng 10/12, Trung đoàn 209/Đại đoàn 312 vận động đến Ninh Mít (Tây Nam núi Ba Vì), chặn đánh tiểu đoàn dù (1è BPC) tiêu diệt 2 đại đội, số còn lại rút chạy về Chẹ. 17 giờ, Trung đoàn trưởng hạ lệnh cho các đơn vị xuất phát vào chiếm lĩnh trận địa. 20 giờ ngày 10/12, từ dãy núi Yên Lãng, Trung đoàn 88 chia làm 3 mũi tiến xuống chiếm lĩnh trận địa tiến công. Tiểu đoàn 29 chiếm lĩnh phía Đông Khu B, cùng với Sở Chỉ huy Trung đoàn triển khai bố trí ở khu vực gốc gạo cạnh sân bay Tu Vũ. Tiểu đoàn 23 theo đường xóm Né – Đông Xuân chiếm lĩnh phía Bắc Khu A. Tiểu đoàn 322 theo đường Đồi Lau – Xóm Trại chiếm lĩnh Đông Nam Khu C. Phát hiện bộ đội ta tiến công, địch huy động hỏa lực từ trong cứ điểm bắn ngăn chặn, pháo từ các vị trí yểm trợ. Tuy nhiên, các cánh quân của ta vẫn tìm mọi cách để tiếp cận cứ điểm. Đại đội thông tin nhanh chóng dùng mạng thông tin hữu tuyến và đưa tay truyền đạt mệnh lệnh của trung đoàn trưởng cho các cánh quân. Pháo địch bắn cấp tập, gây nhiều thương vong cho ta. Các đơn vị phải đào công sự nằm lại để tránh pháo. Khi tình hình khó khăn, ta phải lựa chọn phương án tiếp tục đánh hay lui. Sau khi họp, nhận định tình hình, Thường vụ Đảng ủy Trung đoàn khẳng định: Khả năng đánh thắng vẫn còn nên dù thế nào cũng phải đánh. Trong quá trình xuất phát chiếm lĩnh trận địa xung phong ta bị thương vong và thiệt hại nhiều, Tiểu đoàn 29 bị pháo bắn mạnh nhất. Ở hướng Khu C, Tiểu đoàn 322 chiếm lĩnh trận địa đúng giờ quy định nhưng mất liên lạc với trung đoàn. Khoảng 1 giờ 30 phút ngày 11/12, Tiểu đoàn 322 làm chủ Khu C nhưng chưa bắt được liên lạc với Trung đoàn và Trung đoàn cũng không biết địch ở Khu C bị diệt. Pháo binh địch vẫn bắn dồn dập vào Khu C. 1 giờ 45 phút, Trung đoàn trưởng lệnh cho các khẩu đội phát hỏa. Sau đó Tiểu đoàn 23 và 29 được lệnh mở cửa xung phong đánh chiếm các mục tiêu quy định. Ngay sau khi nhận được lệnh nổ sung, Tiểu đoàn 23 nhanh chóng cắt 4 lớp hàng rào rồi cho nổ bộc phá, phá nốt 2 lớp hàng rào cuối cùng và xung phong vào Khu A. 2 giờ 50 phút, Tiểu đoàn 23 làm chủ hoàn toàn Khu A và dùng hỏa lực chi viện cho Tiểu đoàn 29. Trên hướng Tiểu đoàn 29, Đại đội 152 chủ công đánh bộc phá mở hàng rào, bị địch chống trả quyết liệt. Do lực lượng ít, lại bị hỏa lực địch kiềm chế mạnh nên Đại đội 152 không phát triển được. Đại đội 156 dự bị được điều lên tiếp ứng Đại đội 152, cùng lúc đó Đại đội 154 tiến vào. Cả ba đại đội mở đợt tiến công quyết liệt vào quân địch, đồng chí Hảo, chiến sĩ Đại đội 152 ôm bộc phá 20kg lao vào đánh sập lô cốt địch, tiêu diệt toàn bộ quân địch ở lô cốt này, đồng chí đã anh dũng hy sinh, Ổ đề kháng mạnh nhất của địch bị tiêu diệt. 5 giờ sáng ngày 11/12/1951, ta làm chủ hoàn toàn Cứ điểm Tu Vũ. Qua 1 đêm chiến đấu ta tiêu diệt 158 tên địch, bắt 12 tên, phá hủy 1 xe tăng, 2 xe thiết giáp, 5 khẩu pháo, thu 1 Ba-zô-ka, 8 đại liên cùng nhiều vũ khí[4]. Tiểu đoàn Ma-rốc của địch bị xóa xổ. Ta hy sinh 152 đồng chí, 490 người bị thương (chủ yếu do pháo đạn địch)[5]. Trận đánh thành công đã phá vỡ mắt xích quan trọng làm rung chuyển tuyến phòng thủ sông Đà của địch, tạo điều kiện thuận lợi cho quân ta tiến công đánh bại âm mưu chiếm đóng Hòa Bình của thực dân Pháp. Đây là trận đầu tiên ta tiêu diệt một tiểu đoàn Lê dương, loại quân tinh nhuệ nhất của Pháp được tăng cường xe tăng, chốt giữ trong cứ điểm, xung quanh có nhiều trận địa pháo yểm trợ. Thắng lợi trong trận tiến công cứ điểm Tu Vũ đánh dấu bước phát triển mới về nghệ thuật tổ chức, chỉ huy và thực hành một trận đánh tiêu diệt tiểu đoàn quân tinh nhuệ được tăng cường của địch. Đồng thời đánh dấu bước phát triển vê nghệ thuật chỉ huy, thực hành chiến dịch của Quân đội ta. Trận tiến công Cứ điểm Tu Vũ của Trung đoàn 88 là một trong những trận đánh xuất sắc của Chiến dịch Hòa Bình. “Chiến thắng Tu Vũ là trận công kiên lớn nhất mở màn chiến dịch. Nó biểu hiện một tinh thần hy sinh quả cảm, tích cực tiêu diệt địch và tính chủ động linh hoạt trong chiến đấu… Nó chứng tỏ bước tiến bộ của Trung đoàn nói riêng và Quân đội nói chung. Tiến bộ không chỉ đơn thuần về kỹ thuật mà cả về mặt tư tưởng của một Quân đội cách mạng chỉ có biết tiến, không biết lùi”[6].
Tượng đài Chiến thắng Tu Vũ. Với chiến công này, đồng chí Trung đoàn trưởng dẫn đầu đoàn đại biểu Trung đoàn lên báo cáo thành tích chiến đấu với Hội đồng Chính phủ và Bác Hồ. Hội đồng Chính phủ đã ngợi khen đây là Đoàn đại biểu của Trung đoàn Tu Vũ và từ đó Trung đoàn 88 được vinh dự mang tên “Trung đoàn Tu Vũ”, Tiểu đoàn 29 được tặng thưởng Huân chương Quân công hạng hai, Trung đoàn và Tiểu đoàn 322 được tặng thưởng Huân chương Quân công hạng ba. Địa danh Tu Vũ được nhà nước công nhận là “Di tích kháng chiến” và Đảng bộ xã Tu Vũ cũng lấy ngày 10/12/1951 là ngày truyền thống của địa phương mình./. [1] Bộ Quốc phòng – Quân đoàn 1 – Viện Lịch sử quân sự Việt Nam, Chiến thắng Tu Vũ (Kỷ yếu hội thảo khoa học), Nxb QĐND, 1996, tr.33 – 34. [2] Bộ Quốc phòng – Quân đoàn 1 – Viện Lịch sử quân sự Việt Nam, Chiến thắng Tu Vũ (Kỷ yếu hội thảo khoa học), Sđd, tr.35. [3] Dẫn theo: Tạp chí Lịch sử quân sự, số 3 &4 năm 1997, tr.26. [4] Bộ Quốc phòng – Viện Lịch sử quân sự Việt Nam, Lịch sử cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1945 – 1954), tập V: Phát triển thế tiến công chiến lược, Nxb QĐND, H, 2014, tr.430. [5] Bộ Quốc phòng – Viện Lịch sử quân sự Việt Nam, Tóm tắt các chiến dịch trong kháng chiến chống thực dân Pháp (1945 – 1954), Nxb QĐND, H, 2000, tr.373. [6] Thư khen của Đại tướng Tổng Tư lệnh Võ Nguyên Giáp. Dẫn theo: Lịch sử Trung đoàn 88, Cục Chính trị, quân đoàn 1 xuất bản, tr.87. Thượng úy, ThS Lê Thị Thanh Huyền, Viện LSQS Việt Nam

Đọc nhiều