Chiến tranh, văn chương và khát vọng hòa bình
Nhà thơ Nguyễn Duy là một gương mặt thi ca tiêu biểu thời chống Mỹ cứu nước, nhà thơ Nguyễn Duy đã sáng tác nhiều tác phẩm nổi tiếng về tình đồng đội, thân phận con người trong chiến tranh và hậu chiến như Nhìn từ xa... Tổ quốc!, Ánh trăng, Đứng lại, Giọt nước mắt và nụ cười, Buổi sáng sau chiến tranh...
Năm 1965, chàng trai trẻ Nguyễn Duy là tiểu đội trưởng dân quân trực chiến ở khu vực cầu Hàm Rồng (Thanh Hóa) - một trọng điểm đánh phá ác liệt của không quân Mỹ.
Năm 1966, trở thành lính thông tin của Bộ tư lệnh Thông tin liên lạc, Nguyễn Duy cùng đồng đội xây dựng và bảo vệ những đường dây liên lạc xuyên Trường Sơn, đảm bảo thông tin truyền tải từ Bộ Tổng tư lệnh đến mặt trận Khe Sanh - Tà Cơn.
Nguyễn Duy kể ông còn tham gia chiến đấu tại nhiều địa bàn lớn như chiến dịch Đường 9 - Khe Sanh (1968), chiến dịch Đường 9 - Nam Lào (1971), trận Thành cổ Quảng Trị (1972), chiến tranh biên giới Tây Nam (1978) và phía Bắc (1979) với các vai trò lính thông tin và phóng viên mặt trận.
Trong những năm tháng chiến đấu, Nguyễn Duy đã làm thơ và viết văn. Năm 1973, ông đoạt giải nhất cuộc thi thơ tuần báo Văn nghệ với chùm thơ trong tập Cát trắng, trong đó có bài Tre Việt Nam đã vào sách giáo khoa lớp 4.
Viết thơ giữa thời chiến, Nguyễn Duy muốn hướng đến làng quê, khát vọng hòa bình và tình người: "Tôi nghĩ sinh ra trên đời không ai muốn ra chiến trường. Vì thời cuộc nên phải vậy. Điều giúp tôi đi qua chiến tranh chính là niềm tin vào hòa bình. Tôi tin đất nước sẽ có ngày thanh bình, dân mình không còn khổ đau.
