Chiến Trường Khốc Liệt Là Phải Có Hoàng Đan
THỜI HOA LỬA – HOÀNG ĐAN, NGƯỜI TƯỚNG Ở NHỮNG NƠI KHÓC LIỆT NHẤT
Có một câu mà tôi rất thích khi đọc về Thiếu tướng Hoàng Đan.
“Chỗ nào khó khăn nhất, ác liệt nhất thì ở đó có sự xuất hiện của ông.”
Chỉ một câu ấy thôi, có lẽ đã đủ để hình dung phần nào về cuộc đời của một người lính đã dành hơn nửa thế kỷ cho quân đội.
Nhưng nếu chỉ gọi Hoàng Đan là một vị tướng tài ba thì vẫn chưa đủ.
Bởi phía sau những chiến công, những bản đồ tác chiến và những trận đánh lớn là một con người đã đi qua gần như trọn vẹn những năm tháng khốc liệt nhất của chiến tranh Việt Nam.
Hoàng Đan bước vào quân ngũ từ đầu năm 1946.
Khi ấy, ông còn rất trẻ.
Đất nước vừa giành được độc lập chưa lâu thì chiến tranh lại bùng nổ. Người thanh niên ấy chọn con đường binh nghiệp và bắt đầu từ những vị trí của một người lính.
Rồi chiến tranh đưa ông trưởng thành.
Ông tham gia cuộc kháng chiến chống Pháp, từng chiến đấu ở chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954 với cương vị Trung đoàn phó. Sau đó, ông được cử đi học tại Học viện Quân sự cấp cao Phơ-run-de ở Liên Xô, trở về tiếp tục công tác huấn luyện và chỉ huy.
Từ một người lính trẻ...
Ông dần trở thành một cán bộ chỉ huy.
Rồi một nhà cầm quân.
Nhưng cuộc chiến lớn nhất của thế hệ ông vẫn còn ở phía trước.
Những năm chiến tranh chống Mỹ, Hoàng Đan có mặt ở nhiều chiến trường.
Năm 1973, ông được phong quân hàm Đại tá và giữ cương vị Phó Tư lệnh, Tham mưu trưởng Quân đoàn 1.
Một năm sau, khi Quân đoàn 2 được thành lập, ông được điều sang làm Phó Tư lệnh.
Và rồi có một địa danh gắn rất sâu với tên tuổi của ông:
Thượng Đức.
Năm 1974, chiến trường Thượng Đức trở nên đặc biệt ác liệt. Quân ta gặp nhiều khó khăn trong những ngày đầu.
Hoàng Đan được lệnh vào ngay mặt trận.
Ông trực tiếp nắm tình hình, nghe báo cáo từ các đơn vị rồi cùng chỉ huy tìm nguyên nhân khiến cuộc tiến công gặp trở ngại.
Điều đáng chú ý là ông không đổ lỗi cho hoàn cảnh.
Ông nhìn thẳng vào vấn đề.
Sau này ông đánh giá nguyên nhân chủ yếu là sự chủ quan trong tổ chức chiến đấu.
Đó cũng là một phẩm chất của người chỉ huy: khi trận đánh chưa đạt yêu cầu, phải dám nhìn vào cái sai của mình để sửa.
Thượng Đức sau đó trở thành một chiến thắng có ý nghĩa quan trọng.
Và Hoàng Đan tiếp tục bước vào những trận đánh lớn hơn.
Mùa xuân năm 1975.
Chiến tranh bước vào giai đoạn quyết định.
Quân đoàn 2 từ miền Trung tiến về phía Nam sau những chiến thắng liên tiếp ở Huế, Đà Nẵng, Phan Rang, Phan Thiết.
Những đoàn quân tiến nhanh đến mức chiến trường thay đổi từng ngày.
Hoàng Đan là một trong những người chỉ huy cánh quân ấy.
Ông hiểu rất rõ lợi thế của Quân đoàn 2: khả năng đột phá nhanh, cơ động mạnh và đánh thọc sâu.
Rồi ngày 30 tháng 4 đến.
Buổi sáng, những người lính vẫn còn ở khu vực cầu Sài Gòn.
Nhưng chỉ vài giờ sau, xe tăng của Quân đoàn 2 đã tiến vào Dinh Độc Lập.
Lữ đoàn xe tăng 203 là lực lượng tiến vào Dinh Độc Lập đầu tiên trong trưa 30/4/1975.
Chiến tranh kết thúc.
Một chặng đường dài của đất nước khép lại.
Nhưng khi nghe kể về thời khắc ấy, điều khiến tôi ấn tượng không phải là chuyện ai tiến vào trước.
Mà là suy nghĩ của người lính sau chiến thắng.
Theo hồi ức được ghi lại, sau ngày 30/4, điều Hoàng Đan nghĩ đến không chỉ là chiến thắng.
Ông nghĩ đến anh em đang làm gì, có canh gác cẩn thận không; vợ con ở Hà Nội ra sao; và những người đồng đội đã hy sinh trước giờ chiến thắng.
Có lẽ người từng đi qua chiến tranh mới hiểu được cảm giác ấy.
Ngày chiến thắng đáng lẽ phải là ngày vui nhất.
Nhưng trong niềm vui ấy vẫn có những khoảng lặng.
Bởi người đã cùng mình đi qua chiến tranh không phải ai cũng còn sống để nhìn thấy ngày hòa bình.
Hoàng Đan từng nói về con đường tiến đến Dinh Độc Lập không phải bắt đầu từ sông Bến Hải, cũng không chỉ từ Khe Sanh.
Mà là từ những ngày đầu chống Mỹ, thậm chí từ những ngày đầu chống Pháp.
Một câu nói rất ngắn.
Nhưng nghe kỹ mới thấy cả một đời người nằm trong đó.
Sau năm 1975, người lính ấy vẫn chưa dừng lại.
Năm 1984, Hoàng Đan được điều lên Quân khu 2, tham gia chỉ đạo chiến đấu ở mặt trận Vị Xuyên.
Chiến tranh đã đổi tên.
Chiến trường đã đổi địa điểm.
Nhưng người lính của thế hệ ấy vẫn tiếp tục làm nhiệm vụ.
Từ Điện Biên Phủ...
Đến Quảng Trị.
Thượng Đức...
Huế, Đà Nẵng...
Rồi Sài Gòn.
Và sau đó là những năm tháng bảo vệ biên giới phía Bắc.
Một cuộc đời binh nghiệp kéo dài qua những cuộc chiến nối tiếp nhau.
Nhưng có một điều rất đẹp trong câu chuyện về Hoàng Đan.
Đó là giữa những năm tháng khốc liệt ấy, ông vẫn là một người chồng rất tình cảm.
Những lá thư ông gửi cho vợ – bà Nguyễn Thị An Vinh – được nhắc lại trong những hồi ức về ông. Đằng sau người chỉ huy trận mạc là một người đàn ông biết nhớ nhà, nhớ vợ và mang theo những tình cảm rất riêng trong những ngày xa cách.
Chiến tranh thường được kể bằng tiếng súng.
Nhưng đôi khi, thứ giúp một người lính vượt qua chiến tranh lại là một lá thư từ quê nhà.
Một người vợ chờ đợi.
Một gia đình ở phía sau.
Một lời hẹn cho ngày trở về.
Năm 2015, Nhà nước truy tặng Thiếu tướng Hoàng Đan danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân vì những thành tích đặc biệt xuất sắc trong kháng chiến chống Mỹ.
Nhưng nếu được ngồi đối diện một người từng biết ông, có lẽ tôi sẽ không hỏi đầu tiên về quân hàm.
Tôi muốn hỏi:
“Ngày ấy, bác sợ nhất điều gì?”
Bởi phía sau một vị tướng là một con người.
Một con người cũng biết sợ.
Cũng biết nhớ nhà.
Cũng biết đau khi mất đồng đội.
Nhưng vẫn phải bước vào nơi nguy hiểm nhất.
Có lẽ đó mới là bản lĩnh thật sự của người lính.
Không phải không biết sợ.
Mà là biết phía trước nguy hiểm nhưng vẫn đi.
Hoàng Đan đã đi qua một thời đại như thế.
Từ một người lính trẻ của năm 1946, ông trưởng thành qua chiến tranh chống Pháp, Điện Biên Phủ, rồi tiếp tục chiến đấu trong cuộc kháng chiến chống Mỹ.
Đến mùa xuân 1975, ông cùng Quân đoàn 2 tiến về Sài Gòn.
Ngày 30 tháng 4, khi cờ chiến thắng tung bay trên Dinh Độc Lập, một cuộc chiến dài đã kết thúc.
Nhưng những người lính như Hoàng Đan hiểu rằng chiến thắng ấy được đổi bằng biết bao tuổi trẻ.
Biết bao người đã không thể trở về.
Vì thế, khi nhắc đến ông, tôi không chỉ muốn gọi ông là một vị tướng tài ba.
Tôi muốn gọi ông bằng một cái tên giản dị hơn:
Người lính của một thời hoa lửa.
Một người đã dành hơn nửa thế kỷ cuộc đời cho quân đội.
Một người đã đi qua những chiến trường khốc liệt nhất.
Một người chỉ huy thường xuất hiện ở nơi khó khăn nhất.
Và cuối cùng, khi nhìn lại con đường mình đã đi qua, có lẽ điều quý giá nhất không phải là những quân hàm hay danh hiệu.
Mà là ngày đất nước được hòa bình.
Là những người đồng đội đã hy sinh được nhớ đến.
Là gia đình vẫn còn chờ đợi.
Và là một thế hệ đã có thể nói với thế hệ sau rằng:
Chúng tôi đã từng đi qua những năm tháng ấy.
Một thời hoa lửa.
Một thời của Hoàng Đan.
