“Chim sơn ca” giữa tọa độ lửa Đồng Lộc

Năm 1965, khi vừa tròn 17 tuổi, cô gái trẻ Nguyễn Thị Hòe quê Can Lộc lên đường tham gia TNXP. Những năm tháng tuổi trẻ của bà gắn với những tuyến đường chiến trường, trước khi được điều về Đại đội 557 – Tổng đội 55 TNXP-P18, trực tiếp làm nhiệm vụ quanh khu vực Ngã ba Đồng Lộc.

Ở tuổi đôi mươi, bà đã trở thành Tiểu đội trưởng Tiểu đội Công binh. Công việc của những nữ TNXP lúc đó không chỉ là san lấp hố bom, sửa đường mà còn phải rà phá bom, trực máy bay, vận chuyển hàng hóa và phối hợp với các lực lượng khác để giữ cho tuyến đường luôn thông suốt.

Một lần, đơn vị phát hiện một quả bom nổ chậm nằm ngay dưới cầu Tùng Cóc. Nếu quả bom không được xử lý, tuyến đường có nguy cơ bị ách tắc và những đoàn xe phía sau có thể gặp nguy hiểm.

Nguyễn Thị Hòe quyết định trực tiếp phá bom.

Bà lội xuống khe nước, giữa dòng nước lạnh buốt, thận trọng xác định vị trí quả bom rồi tiếp cận để gài dây cháy chậm. Những người đồng đội đứng trên bờ dõi theo trong im lặng.

Không ai biết điều gì sẽ xảy ra trong vài giây tiếp theo.

Rồi tiếng nổ vang lên.

Quả bom được phá.

Những người đồng đội thở phào. Niềm vui hiện lên trên khuôn mặt cô tiểu đội trưởng trẻ tuổi. Một lần nữa, con đường được giải phóng để những đoàn xe tiếp tục hành quân.

Nhưng chiến trường Đồng Lộc không cho phép con người có nhiều thời gian để nghỉ ngơi.

Năm 1968, trong một buổi chiều tại khu vực cầu Tùng Cốc, lán của đơn vị Nguyễn Thị Hòe bị máy bay đánh phá. Nhiều đồng đội hy sinh, còn bà bị thương nặng. Trong lúc đau đớn, bà vẫn cố gắng bắn 3 phát súng báo hiệu cho đơn vị trước khi ngất đi. Sau đó, bà được ông Vũ Quang Thành, thuộc tổ máy gạt, tìm thấy và đưa đi cấp cứu.

Vết thương khiến bà phải cưa một chân.

Tuổi 20, cô gái từng lội xuống dòng nước lạnh để phá bom, từng đứng giữa tọa độ lửa Đồng Lộc, trở thành thương binh.

Nhưng điều đặc biệt là chiến tranh không thể lấy đi tinh thần sống của người con gái ấy.

Trong những ngày điều trị, khi đồng đội trêu rằng “chim sơn ca gãy chân rồi”, bà vẫn cất tiếng hát. Sau khi hồi phục, bà xin trở lại công tác. Năm 1973, sau khi được lắp chân giả, bà còn đi học quân y với mong muốn có thể trở về chăm sóc, cứu chữa cho đồng đội.

Nhiều năm sau chiến tranh, bà Nguyễn Thị Hòe vẫn thường trở lại Ngã ba Đồng Lộc. Trong căn nhà nhỏ của bà còn lưu giữ nhiều hình ảnh, kỷ vật và những bài thơ viết về đồng đội.

Mỗi khi nhắc đến những người đã nằm lại, bà vẫn nhớ rất rõ từng người, từng câu chuyện. Những vần thơ của bà trở thành cách để người cựu TNXP ấy giữ lại ký ức về một thời tuổi trẻ:

“Đồng Lộc trong tôi, Đồng Lộc suốt cuộc đời…”

Với Nguyễn Thị Hòe, Đồng Lộc không chỉ là một địa danh lịch sử. Đó là nơi bà đã gửi lại một phần tuổi trẻ, nơi những người đồng đội thân yêu của bà đã hy sinh, và cũng là nơi chứng kiến những năm tháng đẹp nhất của một thế hệ thanh niên Việt Nam.