Chính ủy Bộ chỉ huy Chiến dịch Hồ Chí Minh, Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng đầu tiên thời Đổi mới

Trong Chiến dịch Hồ Chí Minh năm 1975, Phạm Hùng giữ vai trò Chính ủy của Bộ Chỉ huy chiến dịch, trực tiếp tham gia chỉ đạo việc chuẩn bị và tiến hành cuộc Tổng tiến công và nổi dậy, đưa cuộc kháng chiến chống Mỹ đến thắng lợi cuối cùng. Sau khi Việt Nam thống nhất năm 1976, ông tiếp tục giữ chức Phó Thủ tướng, từ năm 1981 đổi thành Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, đồng thời kiêm chức Bộ trưởng Bộ Nội vụ, nay là Bộ Công an, thay cho Trần Quốc Hoàn, từ năm 1981 đến 1987.

Năm 1987, khi Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Phạm Văn Đồng nghỉ hưu sau hơn 30 năm tại vị, một trong những vị Thủ tướng tại nhiệm lâu nhất trong lịch sử Việt Nam, Phạm Hùng trở thành người kế vị, chính thức được bầu làm Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam từ tháng 6 năm 1987, trở thành chính khách đầu tiên giữ chức vụ Thủ tướng trong thời kỳ đổi mới, và giữ chức vụ này cho đến khi qua đời.

Ông mất ngày 10 tháng 3 năm 1988, khép lại một sự nghiệp cách mạng kéo dài từ những năm hoạt động bí mật trước Cách mạng Tháng Tám, qua hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, cho đến vai trò lãnh đạo trong bộ máy hành chính Nhà nước thời kỳ đầu Đổi mới. Ngày nay, Khu tưởng niệm cố Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Phạm Hùng được xây dựng cách thành phố Vĩnh Long khoảng 4 km, gần cầu Ông Me lớn, với diện tích rộng 3,2 hecta gồm nhà lễ tân, nhà tưởng niệm và nhà trưng bày.