Chu Huy Mân – chiến trường Plei Me và Ia Drang năm 1965

Chu Huy Mân tên khai sinh Chu Văn Điều, sinh ngày 17 tháng 3 năm 1913 ở Nghệ An. Từ thời còn rất trẻ, ông tham gia phong trào cách mạng; năm 1930, vùng quê của ông cũng nằm trong làn sóng đấu tranh Xô viết Nghệ – Tĩnh. Hoạt động trong những năm bị đàn áp đòi hỏi cán bộ phải giữ liên lạc, tổ chức cơ sở và chấp nhận nguy cơ bị bắt. Sau Cách mạng tháng Tám, ông tham gia xây dựng lực lượng vũ trang, dần đảm nhiệm các vị trí lãnh đạo và chỉ huy. Sự nghiệp của ông nổi bật ở việc kết hợp công tác quân sự với công tác chính trị trong một đơn vị chiến đấu.

Trong kháng chiến chống Pháp, Chu Huy Mân tham gia nhiều nhiệm vụ ở quân đội. Sau năm 1954, ông tiếp tục công tác tại các đơn vị lớn, trước khi được điều vào chiến trường miền Trung. Năm 1964, ông nhận nhiệm vụ ở Quân khu 5, địa bàn trải từ đồng bằng ven biển đến miền núi, với các tuyến giao thông và khu dân cư rất khác nhau. Tổ chức lực lượng trên địa bàn ấy không thể chỉ dựa vào một trận thắng: phải duy trì cơ sở, bảo đảm tiếp tế và tìm cách phối hợp lực lượng địa phương với đơn vị chủ lực. Chính những việc ấy tạo điều kiện cho các chiến dịch diễn ra.

Năm 1965, chiến thắng Ba Gia ở Quảng Ngãi đánh dấu một bước phát triển của lực lượng cách mạng tại Quân khu 5. Cũng trong năm này, trên chiến trường Tây Nguyên diễn ra trận Plei Me và những cuộc giao tranh tiếp theo trong thung lũng Ia Drang. Chu Huy Mân tham gia lãnh đạo, chỉ đạo lực lượng ở khu vực ấy. Tác chiến tại Tây Nguyên đặt ra bài toán khác với đồng bằng: hành quân xa, vận tải qua rừng, giữ bí mật đội hình và đối phó với hỏa lực cơ động bằng trực thăng. Những trận đánh năm 1965 vì vậy thường được nghiên cứu như bước đầu đối đầu giữa các lực lượng chủ lực của hai phía trên chiến trường này.

Trong những năm tiếp theo, ông tiếp tục gắn bó với Quân khu 5, tham gia chỉ đạo ở miền Trung cho đến khi chiến tranh kết thúc năm 1975. Trách nhiệm của một người lãnh đạo chiến trường kéo dài không chỉ qua thời điểm mở màn chiến dịch. Sau giao tranh còn là việc bổ sung lực lượng, điều chỉnh bố trí đơn vị và chăm lo khả năng trụ lại của cơ sở địa phương. Nhiều người biết tên Chu Huy Mân qua các chiến thắng cụ thể, nhưng phần việc liên tục qua hơn mười năm ở Quân khu 5 mới cho thấy rõ độ dài của chặng đường ông trải qua.

Sau năm 1975, Chu Huy Mân tiếp tục đảm nhận những cương vị lãnh đạo quân đội và công tác chính trị. Năm 1980, ông được phong quân hàm Đại tướng. Ông mất năm 2006. Từ tuổi trẻ ở Nghệ An đến những năm chỉ đạo chiến trường Quân khu 5, tiểu sử của ông có nhiều lớp: người hoạt động bí mật, người làm công tác chính trị và người chỉ huy lực lượng giữa các trận đánh lớn. Nhìn vào các mốc Ba Gia, Plei Me và Ia Drang sẽ thấy một phần sự nghiệp của ông; nhìn vào thời gian dài tổ chức lực lượng ở miền Trung mới thấy công việc kéo dài phía sau các mốc ấy.