CHU VĂN AN - NGƯỜI THẦY CHUẨN MỰC MUÔN ĐỜI VÀ TẤM LÒNG SÁNG NGỜI
Trong chiều dài lịch sử giáo dục và văn hóa Việt Nam, danh nhân Chu Văn An (1292 – 1370) đứng ở vị trí vô cùng trân quý. Ông không chỉ là một nhà giáo kiệt xuất, nhà triết học Nho học uyên bác mà còn là biểu tượng thanh cao cho khí tiết nhà giáo, hết lòng phụng sự đất nước nhưng kiên quyết giữ vững tâm trung trực trước những bất công của thời cuộc.
Chu Văn An, tên thật là Chu An, hiệu là Thất Thanh tiên sinh, sinh ra tại làng Văn Thôn, xã Quang Liệt (nay thuộc xã Thanh Liệt, huyện Thanh Trì, Hà Nội). Từ nhỏ, ông đã nổi tiếng là người học rộng tài cao, đọc cạn kinh sách nhưng không màng chốn quan trường cầu danh lợi. Với tấm lòng tâm huyết với sự nghiệp trồng người, ông đã mở trường Huỳnh Quốc ở quê nhà để dạy học. Trường của ông nhanh chóng trở thành trung tâm đào tạo nhân tài cho đất nước. Học trò của ông nhiều người đỗ đạt cao, làm đến chức Đại thần trong triều đình như Phạm Mưỡng Bĩ, Lê Khoát. Tuy nhiên, bất kể học trò có làm quan to đến đâu, khi về thăm thầy vẫn giữ lễ kính cẩn.
Thấy tài năng và đạo đức vẹn toàn của ông, vua Trần Minh Tông đã mời ông vào kinh thành Thăng Long giữ chức Tư nghiệp Quốc Tử Giám – trường đại học đầu tiên của Việt Nam để trực tiếp dạy dỗ Thái tử và quản lý công việc giáo dục của triều đình. Trên cương vị này, Chu Văn An đã dồn hết tâm sức để chấn chỉnh nếp học, đào tạo nên những thế hệ nhân tài kiệt xuất cho nhà Trần.
Đến thời vua Trần Dụ Tông, triều chính bắt đầu suy vi, quan lại ăn chơi hoang phí, gian thần hoành hành khiến nhân dân rơi vào cảnh lầm than. Trước nguy cơ suy vong của đất nước, Chu Văn An đã dũng cảm dâng bản "Thất trảm sớ" xin vua chém đầu bảy tên gian thần đang làm hoang hoang triều đình. Đây là hành động dũng cảm phi thường, thể hiện khí tiết cứng cỏi và lòng yêu nước nồng nàn của một người cộng sự trung trinh.
Khi bản "Thất trảm sớ" không được vua chấp thuận, ông lập tức từ quan, từ bỏ mọi bổng lộc chốn kinh kỳ để về ở ẩn tại núi Phượng Hoàng (Chí Linh, Hải Dương). Tại đây, ông tiếp tục mở trường dạy học, viết sách, nghiên cứu y học và làm thơ cho đến cuối đời. Sự ra đi của ông không phải là sự buông bỏ, mà là lời khẳng định đanh thép về nhân cách thanh cao, không chịu bẻ cong ngòi bút và danh dự trước quyền lực bất chính.
Năm 1370, ông qua đời trong sự tiếc thương vô hạn của học trò và nhân dân cả nước. Vua Trần Hiển Tông đã truy phong ông tước Văn Trinh Công và cho thờ tự tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám một vinh dự tối cao dành cho một nhà giáo. Tên tuổi của Chu Văn An đã trở thành tượng đài vĩnh cửu về người thầy chuẩn mực, người chiến sĩ kiên trung trên mặt trận văn hóa và đạo đức của dân tộc Việt Nam.
