CHU VĂN AN – NGƯỜI THẦY DÁM GIỮ LẤY LẼ PHẢI

Trong lịch sử Việt Nam thời Trần, khi nhắc đến những nhân vật nổi tiếng, người ta thường nhớ đến những vị tướng ngoài chiến trường như Trần Hưng Đạo. Nhưng có một người không cầm gươm, không chỉ huy quân đội, không trực tiếp tham gia những trận đánh mà vẫn được hậu thế nhắc đến suốt nhiều thế kỷ. Đó là Chu Văn An, một nhà giáo nổi tiếng với khí tiết và tinh thần dám nói lên điều mình cho là đúng.

Chu Văn An sinh năm 1292, quê ở Thanh Trì, Hà Nội ngày nay. Ông nổi tiếng là người có học vấn uyên thâm, sống thanh liêm và không chạy theo danh lợi. Sau khi đỗ đạt, thay vì tìm cách tiến thân trong quan trường, ông từng mở trường dạy học tại quê nhà. Học trò tìm đến ông rất đông, trong đó có nhiều người sau này trở thành những nhân vật quan trọng của triều đình.

Danh tiếng của Chu Văn An khiến triều đình nhà Trần mời ông ra làm quan và dạy học cho thái tử. Ông trở thành Tư nghiệp Quốc Tử Giám, tức một trong những người giữ vị trí quan trọng trong việc giáo dục nhân tài cho đất nước.

Nhưng điều khiến Chu Văn An được nhớ đến không chỉ nằm ở việc ông là một nhà giáo giỏi.

Điều khiến ông trở thành biểu tượng chính là sự thẳng thắn.

Theo sử liệu, vào cuối thời Trần, triều chính xuất hiện nhiều vấn đề, quyền lực của một số quan lại và những người được nhà vua tin dùng gây ảnh hưởng xấu đến đất nước. Chu Văn An cho rằng cần phải loại bỏ những kẻ làm hại triều đình.

Ông đã dâng lên vua “Thất trảm sớ”, đề nghị xử chém bảy kẻ mà ông cho là gian thần.

Nhưng đề nghị ấy không được chấp nhận.

Đứng trước tình thế đó, Chu Văn An không lựa chọn im lặng để giữ chức vụ. Ông từ quan, trở về Chí Linh tiếp tục cuộc sống dạy học và nghiên cứu.

Hành động ấy đã khiến tên tuổi Chu Văn An vượt ra khỏi phạm vi của một nhà giáo.

Bởi ông đã đặt ra một câu hỏi rất lớn đối với người làm nghề giáo dục và người làm quan: Khi nhìn thấy điều sai trái, chúng ta có dám lên tiếng hay không?

Chu Văn An hoàn toàn có thể tiếp tục ở lại triều đình.

Ông có danh tiếng.

Có địa vị.

Có học trò và được nhà vua coi trọng.

Nhưng ông lựa chọn rời bỏ tất cả khi không thể thay đổi điều mà mình cho là sai.

Chính vì vậy, hình ảnh của Chu Văn An trong lịch sử không chỉ là hình ảnh một người thầy truyền đạt kiến thức.

Ông còn là biểu tượng của khí tiết của người trí thức.

Một người thầy không chỉ dạy học trò cách đọc sách, làm văn hay thi cử, mà còn phải dạy họ biết phân biệt đúng – sai, biết giữ nguyên tắc và biết chịu trách nhiệm với những điều mình tin là đúng.

Có lẽ đây cũng là lý do sau hàng trăm năm, tên tuổi Chu Văn An vẫn còn rất quen thuộc với người Việt Nam. Tên ông được đặt cho nhiều trường học, con đường và cơ sở giáo dục.

Nhưng nếu chỉ nhớ Chu Văn An là “người thầy nổi tiếng thời Trần” thì vẫn chưa đủ.

Điều đáng nhớ nhất ở ông là sự lựa chọn.

Khi quyền lực và danh lợi đứng trước mặt, ông chọn giữ khí tiết.

Khi tiếng nói của mình không được chấp nhận, ông chọn rời đi thay vì từ bỏ nguyên tắc.

Và khi trở về cuộc sống bình thường, ông vẫn tiếp tục công việc dạy học.

Câu chuyện ấy đặc biệt phù hợp với người trẻ ngày nay, bởi chúng ta cũng thường xuyên phải đứng trước những lựa chọn giữa điều mình biết là đúng và điều dễ dàng hơn cho bản thân.

Không phải lúc nào chúng ta cũng cần làm những điều lớn lao.

Đôi khi, bản lĩnh chỉ đơn giản là không gian dối khi có thể gian dối, không im lặng trước điều sai khi mình có thể lên tiếng, và không đánh đổi nguyên tắc chỉ để đạt được lợi ích cá nhân.

Chu Văn An đã sống cách đây gần bảy thế kỷ, nhưng câu chuyện về ông vẫn còn nguyên giá trị.

Bởi một đất nước không chỉ cần những người tài giỏi.

Đất nước còn cần những người tài giỏi nhưng có nguyên tắc.

Và có lẽ đó chính là lý do Chu Văn An không chỉ được nhớ đến như một người thầy lớn của lịch sử Việt Nam, mà còn như một biểu tượng của lòng chính trực và khí tiết của người trí thức.