CHU VĂN AN - VẠN THẾ SƯ BIỂU VÀ KHÍ TIẾT MỘT ĐỜI THƯỜNG THỰC

Trong ngàn năm văn hiến của dân tộc Việt Nam, Chu Văn An đứng vững như một tảng sơn thạch giữa dòng chảy thời gian — biểu tượng vĩnh hằng của tri thức, nhân cách cao đẹp và khí tiết người trí thức. Ông không chỉ là vị thầy giáo tài ba đã đào tạo nên biết bao nhân tài cho đất nước, mà còn là bậc sĩ phu kiên trung, coi trọng đạo lý và nghĩa khí hơn cả danh vọng, quyền uy.

Chu Văn An (1292 – 1370), tên thật là Chu Văn, tự là Ling Triệt, quê ở làng Thanh Liệt, huyện Thanh Trì, Hà Nội. Ngay từ trẻ, ông đã nổi tiếng là người học rộng tài cao, đọc xuyên muôn thư nhưng lại giữ lối sống thanh cao, không màng danh lợi. Đỗ Đạt đại khoa nhưng ông không ra làm quan ngay mà trở về quê nhà mở trường Huỳnh Quốc bên sông Tô Lịch để dạy học. Học trò khắp nơi nghe tiếng thầy Chu giỏi giang, nghiêm cẩn và tràn đầy lòng nhân ái đã khăn gói tìm về. Trường của ông không phân biệt giàu sang hay nghèo hèn; dưới sự rèn dũa khắt khe nhưng sâu nặng tình thương của thầy, nhiều người đã đỗ đạt cao, trở thành những đại thần gánh vác việc nước như Phạm师 Mạnh, Lê Khoát.

Thấy tài năng và đạo đức kiệt xuất của ông, vua Trần Minh Tông đã mời ông vào triều giữ chức Tư nghiệp Quốc Tử Giám — hiệu trưởng trường đại học đầu tiên của Việt Nam — đồng thời giao nhiệm vụ dạy dỗ Thái tử Trần Hiến Tông. Chu Văn An đã đem toàn bộ tâm huyết của mình để bồi đắp kiến thức, nhân cách cho thế hệ lãnh đạo tương lai, góp phần gìn giữ sự thịnh trị của triều Trần qua nhiều đời vua.

Tuy nhiên, đến thời vua Trần Dụ Tông, triều chính bắt đầu suy vi. Nhà vua mải mê ăn chơi trác táng, bỏ bê việc nước, bọn nịnh thần thao túng triều đình, làm cho đời sống nhân dân rơi vào cảnh lầm than. Đau xót trước vận nước nguy nan, Chu Văn An đã nhiều lần dâng gian nịnh can ngăn nhưng đều bị phớt lờ. Không chịu khoanh tay nhìn gian thần hoành hành, ông đã thực hiện một hành động vô cùng dũng cảm: dâng "Thất trảm sớ" xin chém đầu 7 tên nịnh thần gian ác nhất trong triều. Bản tấu sớ ấy như một tiếng sét đánh ngang bầu trời phong kiến, thể hiện khí tiết bất khuất, coi khinh cái chết để giữ tròn đạo lý của một bậc sĩ phu kiên trung.

Khi "Thất trảm sớ" không được vua chấp thuận, Chu Văn An đã thẳng thắn trả lại mũ áo, từ quan trở về núi Chí Linh (Hải Dương) sống đời ẩn dật, lấy hiệu là Mều Cực. Tại đây, ông tiếp tục làm thơ, viết sách, bốc thuốc chữa bệnh cho dân nghèo và dạy học cho con em trong vùng cho đến ngày trút hơi thở cuối cùng.

Sau khi ông qua đời, vua Trần đã truy tặng ông tước Văn Cung Tông và đưa vào thờ tại Văn Miếu — một đặc ân hiếm có đối với một người thầy giáo không giữ chức vụ cao trong triều đình. Cuộc đời của Chu Văn An không chỉ là thiên tiểu thuyết đẹp về lòng yêu nghề dạy học, mà còn là bài ca bất tử về khí tiết nhà giáo, trở thành ngọn đuốc soi đường cho tri thức và nhân cách của muôn đời sau.