CHÙA VẠN THẮNG (Di tích Lịch sử Văn hóa cấp thành phố)

Theo lời trình của các vị già làng thay mặt Hội Phật giáo khu Vạn Thắng – làng văn hoá Mai Sơn và căn cứ một số di vật còn lại, chùa Hương Tản có từ trước thế kỷ XVIII, khi phong trào nông dân khởi nghĩa lan rộng trên phạm vi cả nước; đời sống nông dân – lực lượng lao động chủ yếu trong các làng xã ngày càng bị bần cùng hóa. Một trong những niềm an ủi được họ tìm đến là nơi cửa Phật.

Năm 1948, giặc Pháp chiếm đóng, lập đồn bốt ở địa phương, thiết lập vành đai trắng. Ủy ban hành chính kháng chiến huyện Vĩnh Bảo đã có lệnh dỡ bỏ phần kiến trúc chính của chùa gồm bẩy gian bái đường, chỉ còn lại phần hậu cung và năm gian nhà khách. Trong kháng chiến chống Pháp, ngôi chùa là nơi bảo vệ, nuôi dưỡng cán bộ, đoàn thể, các cơ quan tuyên truyền thuế vụ… của huyện; nơi in ấn tài liệu tuyên truyền của Liên tỉnh Hải – Kiến. Từ đây còn diễn ra phong trào “áo ấm mùa đông cho chiến sỹ”. Bản chùa ủng hộ kháng chiến một quả chuông 50 kg để quân giới đúc súng đạn, tiêu diệt kẻ thù. Trong thời gian giặc Mỹ leo thang bắn phá Miền Bắc, sư ông Vĩnh đã gia nhập bộ đội, trực tiếp bảo vệ đất nước. Từ đó đến nay, mọi công việc quản lý, bảo vệ ngôi chùa được sự chỉ đạo của đại diện hội Phật giáo khu Vạn Thắng và Ủy ban nhân dân xã Nhân Hòa, huyện Vĩnh Bảo.

Trong ba năm (2009-2011), theo tâm nguyện của Nhân dân địa phương và con em người làng muốn chung tay góp sức gìn giữ, bảo vệ di sản của làng; chùa Mai Sơn được tu tạo, phục hồi lại gần như nguyên vẹn trên một diện tích rộng rãi; gồm chùa chính, sân vườn, cây cổ thụ, hoa cảnh…

Phía sau chùa là nhà khách năm gian quay hướng Nam, ba gian nhà thờ tổ quay hướng Tây. Phía trước và sau là hai sân gạch và hai giếng nước ngọt cổ - di tích lạch nguồn của sông Vĩnh Trinh bị bồi lấp còn lại.

Trong chùa hiện còn lưu giữ nhiều hiện vật đáng quan tâm:

1. Hệ thống tượng Phật thờ tại Phật đường: Tổng số 13 pho tượng, bài trí từ cao xuống thấp, từ trong ra ngoài.

Bậc cao nhất: có ba pho tượng Tam thế, biểu thị đức Phật ở ba thời: Quá khứ, hiện tại, tương lai, hình thức giống nhau chỉ khác thế tay, cùng tọa thiền trên đài sen, đầu tóc xoăn, lộ rõ quý tướng nơi chẩm.

Hàng thứ hai: tượng Quan Âm quá hải (thiên thủ thiên nhỡn) biểu hiện cho lòng từ bi nhân đạo, vị tha, cứu khổ cứu nạn của đức Phật tới muôn vị chúng sinh. Pho tượng này có 6 đôi tay (1 đôi tay chắp trước ngực, 5 đôi tay còn lại vươn về hai phía theo hình lá đề), thể hiện quyền năng của đức Phật.

Trung tâm Phật đài hàng thứ ba: các pho tượng Adiđà (thường gọi là Tây phương giáo chủ). Phía trái là tượng Quan Âm tọa sơn, bên phải là tượng Quan Âm Tống tử được tạc khá thành công, lột tả bản chất và hoàn cảnh xuất hiện của chủ thể.

Bậc cuối cùng, gần với chúng sinh là hình tượng Thích Ca sơ sinh được tạo theo thuyết về sự ra đời của đức Phật Tổ; khi ngài sinh có 9 con rồng phun nước cho ngài tắm. Ngài bước ra, một tay chỉ trời, tay kia chỉ đất.

Tuy chưa đầy đủ tất cả các vị trí nhưng đây đều là những tác phẩm tạo hình nghệ thuật, sơn thếp đẹp, kích thước, tỷ lệ cân đối.

Các ban khác thờ tại hậu cung gồm ban thờ Mẫu, ban thờ Đức Ông, thờ vị sư tổ. Ngoài ra còn các di vật khác như: hương án, bát hương đại, ống hương, đôi đèn nến, một quả chuông chất liệu đồng, cao 14 cm, niên đại Khải Định (1923). Sân chùa còn một số phế tích đá khác…

Hàng năm, hội làng diễn ra trong ba ngày (10,11,12 tháng Ba) trên phạm vi đình, chùa và miếu làng. Các lễ hội truyền thống của Phật giáo như: ngày Phật Đản (15/4 Âm lịch), giỗ sư tổ của chùa được tổ chức hàng năm.

Chùa Mai Sơn (Hương Tản) là cơ sở tín ngưỡng trong đời sống văn hoá làng xã địa phương; ghi dấu nhiều hoạt động kháng chiến chống ngoại xâm và là không gian văn hoá đa dạng thông qua những di vật, cổ vật còn lại; là nơi hội tụ sức mạnh đoàn kết của cả cộng đồng làng xã, góp phần gìn giữ, bảo vệ những phong tục, tập quán tốt đẹp của địa phương.

Căn cứ vào giá trị lịch sử và văn hoá kể trên, ngày 12/01/2012, chùa Mai Sơn (khu Vạn Thắng) xã Nhân Hòa, huyện Vĩnh Bảo đã được Ủy ban Nhân dân thành phố Hải Phòng ra Quyết định số 55-QĐ/UBND xếp hạng Di tích Lịch sử Văn hoá.