Chuỗi hạt cườm gỗ trên đỉnh đèo Phạ Địn

Đầu năm 1954, đèo Phạ Địn (ranh giới giữa Sơn La và Điện Biên) là một trong những tuyến giao thông huyết mạch mở đường cho Chiến dịch Điện Biên Phủ. Để cắt đứt nguồn tiếp tế lương thực và đạn dược của ta, không quân Pháp liên tục trút vô số bom phá, bom nổ chậm và bom bươm bướm xuống các khúc cua tay áo. Mưa lũ miền núi cộng với khói bom biến mặt đèo thành những vùng bùn lầy nhão loét, bên dưới là vực sâu hun hút.

Lò Văn Hạc (22 tuổi) là chàng thanh niên người Thái thuộc Đội dân công hỏa tuyến Thuận Châu. Sinh ra và lớn lên dưới chân dãy Hoàng Liên Sơn, Hạc thuộc từng khúc ngoặt, mỏm đá và có đôi chân dẻo dai nổi tiếng khắp vùng.

Một đêm tháng 3 năm 1954, một đoàn hơn 50 xe đạp đèo chở gạo và đạn dược đang gồng mình leo đèo Phạ Địn để kịp giao hàng trước bình minh. Đúng lúc này, một trận mưa rào rải thảm ập xuống, kèm theo sương mù dày đặc che khuất toàn bộ tầm nhìn. Đợt oanh tạc chiều hôm đó của địch đã làm sạt lở một đoạn đường dài, đánh sập dải cọc tiêu gỗ định vị ven vực.

Nếu tiếp tục đẩy xe trong đêm tối mù mịt, chỉ cần sa chân vào vệt bùn lầy hoặc lệch lái vài centimet là cả người, xe và hàng ngàn cân gạo sẽ lao thẳng xuống vực sâu. Tuy nhiên, nếu dừng lại chờ sáng, đoàn dân công sẽ làm mồi cho máy bay trinh sát của địch.

Trước tình thế hiểm nghèo, anh Hạc đã nảy ra một giải pháp vô cùng mưu trí. Anh lấy chuỗi hạt cườm đeo cổ làm bằng gỗ rừng thô sơ – vật may mắn mà anh luôn mang theo bên mình – rồi tháo rời từng hạt gỗ. Anh dùng dao gọt khoét các nấc rãnh nhỏ trên thân hạt để khi chạm tay vào có thể nhận biết ngay hướng đi.

Anh Hạc xung phong đi trước đoàn. Anh bò trườn qua đoạn đường sạt lở, dùng tay dò từng cm mặt đường. Nơi nào lòng đường cứng chắc và an toàn, anh thả một hạt gỗ có vết rãnh ngang; nơi nào gần mép vực hoặc bùn lún nguy hiểm, anh đặt hạt gỗ có vết rãnh dọc.

Sau khi rải xong "hệ thống cọc tiêu hạt gỗ", anh quay lại đầu đoàn. Trong đêm tối không thể bật đèn, các anh chị em dân công hỏa tuyến nối đuôi nhau, một tay giữ ghi-đông xe đạp, một tay rê sát mặt đất dọc mạn vách đá để "đọc" chỉ dẫn từ các hạt cườm gỗ của Hạc.

Cảm nhận được nhịp rãnh ngang - dọc rõ ràng dưới đầu ngón tay, toàn bộ đoàn dân công bình tĩnh nhích từng bước chắc chắn, vượt qua đoạn sạt lở tử thần một cách êm ái và an toàn tuyệt đối.

Toàn bộ số gạo và đạn dược đã được vận chuyển đến kho dã chiến đúng giờ quy định. Sáng kiến "chuỗi hạt cườm gỗ" cùng sự dũng cảm, tận tụy của người con trai dân tộc Thái Lò Văn Hạc đã đóng góp một phần thầm lặng nhưng oai hùng vào chiến thắng "lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu" trên chiến trường Điện Biên Phủ.