chuồng cọp Mỹ, chuồng cọp Pháp

Cựu tù Nguyễn Xuân Viên tham gia du kích địa phương từ năm 1965, khi ấy ông 21 tuổi. Năm Mậu Thân 1968, ông bị địch bắt, giam giữ ở nhiều nơi như: Lao xá Hội An, khám Chí Hòa rồi nhà lao Tân Hiệp.

Theo lời ông Viên, thời điểm đó, chúng có ý định giao lại cho Việt Nam Cộng Hòa để bắt đi lính nhưng ông không chịu. Ông kể, hồi đó chúng bắt xếp hàng, chúng nói, ai muốn đi lính thì đứng sang một bên, ai muốn đi biển thì đứng sang một bên. “Nó nói không đi lính tao cho mày đi biển, mà hồi đó thì đâu có biết đi biển là đi đâu, chỉ nghĩ là không phải đi làm lính cho Việt Nam Cộng Hòa là tôi chọn đi biển. Cuối cùng, chúng đưa tôi ra “chuồng cọp”. Ra đến đây mới biết, đi biển như chúng nói là đày tôi ra Côn Đảo”, ông Viên nói.

Ra đến nơi thì nó tống ông vào "chuồng cọp". Những ngày tháng bị giam giữ, ông ở cả "chuồng cọp Mỹ", "chuồng cọp Pháp", và ở đến tận ngày cuối cùng.

Theo ông Viên, Côn Đảo được giải phóng muộn hơn trong đất liền. Sáng ngày 30/4/1975, Sài Gòn được giải phóng nhưng sang ngày 1/5/1975, anh em tù Côn Đảo mới được thả ra. Đến ngày 5/5/1975, mới có tàu từ đất liền ra đón các tù nhân. Ai bị giam lâu, sức khỏe yếu thì được vào bờ trước, rồi cứ thế, ông Viên và hơn 4.000 người tù chính trị lần lượt được rời khỏi “địa ngục trần gian”.

"Ngày giải phóng, ở vòng ngoài người ta hoan hô nhiều lắm, hoan hô Chính phủ cách mạng lâm thời, hoan hô ngày miền Nam giải phóng. Mình ở trong cùng, nghe mang máng thế, chứ cũng không biết hoan hô gì", ông Viên nhớ lại.

Nhớ và quay lại Côn Đảo

Sau gần chục năm sống trong cảnh tù đày, “thừa sống thiếu chết”, ngày đất nước hoàn toàn giải phóng, ông Nguyễn Xuân Viên trở về quê nhà ở tỉnh Quảng Nam và được địa phương cho làm Công an xã. Tại quê nhà, ông gặp và bén duyên với bà Nguyễn Thị Tư - người con gái cùng quê. Ông bà thương nhau nên nghĩa vợ chồng.

Vì nhớ Côn Đảo, nhớ đồng đội, và lời hứa với đồng đội, sau cưới, ông xin chuyển ra Côn Đảo góp sức xây dựng lại vùng đất lịch sử này.

“Ông tội lắm, bà thương ông vì 7, 8 năm cơm không có ăn, áo quần không có để mặc, phải ở tù. Ngày ông quyết định đi ra Côn Đảo, cả nhà gàn không được, bố mẹ ông khóc rất nhiều. Sau 50 năm, cuộc sống thì tốt nên nhưng giờ thì sức khỏe ông yếu nhiều, ăn không nổi, bữa thế này, bữa thế kia”, bà Tư góp chuyện.

Hồi đầu, ông làm công tác thông tin - văn hóa. Sau đó, ông được giao làm Phó Trưởng Ban Quản lý di tích Quốc gia huyện Côn Đảo; trong đó, có nhiệm vụ chăm lo cho nơi an nghỉ của các đồng chí, đồng đội. Sau này, ông tiếp tục được giao nhiệm vụ trong lĩnh vực giao thông công chánh và đã nỗ lực để góp phần phát triển cơ sở hạ tầng, giúp cuộc sống của người dân huyện đảo ngày càng thuận tiện. Đến năm 2000, ông Viên nghỉ hưu và sinh sống tại khu dân cư số 7, huyện Côn Đảo cùng vợ và 3 người con.

Sau ngày miền Nam giải phóng, có hơn 150 cựu tù chính trị tình nguyện ở lại Côn Đảo để góp sức xây dựng huyện đảo. Hiện nay, trên đảo chỉ còn duy nhất cựu tù chính trị Nguyễn Xuân Viên là người còn sinh sống trên mảnh đất Côn Đảo thiêng liêng của Tổ quốc.

Năm nay, kỷ niệm 50 năm Giải phóng Côn Đảo (1/5/1975 - 1/5/2025), ông Viên được Anh hùng lực lượng vũ trang Trung tướng Châu Văn Mẫn thường gọi là “anh Hai” gắn cho tấm huy hiệu trại 6B mang tên Đảng bộ Lưu Chí Hiếu.