CHUYẾN BAY CUỐI CÙNG CỦA NGƯỜI SINH VIÊN

Năm 1968, một chàng trai Việt Nam đặt chân đến nước Mỹ với tư cách một du học sinh.

Nguyễn Thái Bình khi ấy còn rất trẻ.

Anh sinh ra trong một gia đình đông con ở Sài Gòn. Cha làm việc tại Thương cảng Sài Gòn, mẹ từng là giáo viên tiểu học. Từ nhỏ, Nguyễn Thái Bình đã nổi tiếng thông minh và học giỏi.

Khi thi đại học, anh đậu cùng lúc vào bốn trường, trong đó có cả những ngành có yêu cầu tuyển sinh cao như y và dược.

Nhưng anh lựa chọn ngành Nông Lâm Súc.

Đó không phải lựa chọn ngẫu nhiên.

Nguyễn Thái Bình muốn học một nghề có thể giúp ích cho người nông dân — những con người mà anh biết rõ đang phải sống trong hoàn cảnh khó khăn của chiến tranh.

Sau đó, anh nhận được học bổng sang Mỹ học tập.

Tại Đại học Cộng đồng Fresno ở California, rồi Đại học Washington, chàng sinh viên Việt Nam nhanh chóng trở thành một trong những sinh viên có thành tích nổi bật.

Một tương lai rộng mở đang ở phía trước.

Nhưng càng học tập, Nguyễn Thái Bình càng quan tâm đến những gì đang diễn ra ở quê nhà.

Mùa hè năm 1970, anh trở về Việt Nam.

Chuyến trở về ấy có ý nghĩa quan trọng đối với cuộc đời anh.

Nguyễn Thái Bình đi qua một số vùng nông thôn miền Nam, trực tiếp gặp gỡ người dân và chứng kiến những hậu quả của chiến tranh.

Sau chuyến đi, anh trở lại Mỹ.

Nhưng người trở lại giảng đường không còn giống người đã rời Việt Nam trước đó.

Anh bắt đầu tham gia mạnh mẽ vào phong trào sinh viên phản đối chiến tranh Việt Nam.

Từ một du học sinh, Nguyễn Thái Bình trở thành một trong những tiếng nói Việt Nam nổi bật trong phong trào phản chiến tại Mỹ.

Anh viết, diễn thuyết, tham gia biểu tình và vận động các sinh viên khác phản đối sự can thiệp quân sự của Mỹ tại Việt Nam.

Điều đáng chú ý là anh không lựa chọn im lặng để bảo vệ con đường học tập của mình.

Ngược lại, anh công khai bày tỏ quan điểm.

Ngày 10 tháng 2 năm 1972, Nguyễn Thái Bình cùng chín sinh viên khác đột nhập và chiếm giữ tòa lãnh sự của chính quyền Việt Nam Cộng hòa tại New York. Nhóm sinh viên yêu cầu chính quyền Nguyễn Văn Thiệu từ chức và quân đội Mỹ rút khỏi miền Nam Việt Nam.

Đó là một hành động gây chú ý lớn.

Nhưng Nguyễn Thái Bình vẫn tiếp tục hoạt động.

Ngày 19 tháng 5 năm 1972, giữa nước Mỹ, anh cùng một số sinh viên Việt Nam yêu nước tổ chức kỷ niệm sinh nhật Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Những hoạt động ấy khiến chính quyền Mỹ chú ý đặc biệt đến anh.

Học bổng của Nguyễn Thái Bình bị cắt.

Anh buộc phải trở về Việt Nam.

Một sinh viên từng có cơ hội tiếp tục cuộc sống học thuật ở Mỹ giờ đây chuẩn bị lên máy bay về quê nhà.

Ngày 2 tháng 7 năm 1972, Nguyễn Thái Bình lên chuyến bay của hãng Pan American World Airways từ Washington về Sài Gòn.

Đó là chuyến bay cuối cùng của cuộc đời anh.

Trong thời gian máy bay dừng tại đảo Guam để tiếp nhiên liệu, Nguyễn Thái Bình viết một bức thư gửi cha mẹ.

Nội dung bức thư cho thấy anh ý thức rõ nguy cơ có thể xảy ra với mình.

Anh viết về con đường mà mình đã lựa chọn, về những đau khổ của đồng bào và về niềm tin rằng sự hy sinh vì dân tộc không phải là sự kết thúc.

Bức thư ấy sau này trở thành một trong những tư liệu được nhắc đến nhiều nhất khi nói về Nguyễn Thái Bình.

Có một chi tiết rất đặc biệt trong câu chuyện này.

Nguyễn Thái Bình không trở về Việt Nam với tư cách một người lính.

Anh không mang theo súng.

Anh không thuộc một đơn vị chiến đấu nào.

Vũ khí của anh là những bài phát biểu, những bài viết, những cuộc biểu tình và chính tiếng nói của một sinh viên Việt Nam đang học tập giữa xã hội Mỹ.

Nhưng trong bối cảnh chiến tranh, tiếng nói ấy lại trở thành một mối đe dọa đối với những người muốn duy trì cuộc chiến.

Khi máy bay tiếp tục hành trình từ Guam về Sài Gòn, Nguyễn Thái Bình đã không còn cơ hội đặt chân lên quê hương.

Ngày 2 tháng 7 năm 1972, khi máy bay chuẩn bị hạ cánh xuống sân bay Tân Sơn Nhất, anh bị sát hại.

Nguyễn Thái Bình mới 24 tuổi.

Cái chết của anh gây chấn động trong phong trào sinh viên, học sinh và những người phản đối chiến tranh.

Tại Sài Gòn, tin về cái chết của người sinh viên du học Mỹ nhanh chóng lan rộng.

Một người từng được kỳ vọng trở thành chuyên gia nông nghiệp đã không trở về để làm công việc mà mình từng mong muốn.

Anh không có cơ hội bước vào một phòng thí nghiệm.

Không có cơ hội đứng trên một cánh đồng để nghiên cứu giống cây.

Không có cơ hội hoàn thành những dự định của tuổi trẻ.

Thay vào đó, tên tuổi Nguyễn Thái Bình gắn với phong trào đấu tranh phản chiến.

Nhưng điều khiến câu chuyện của anh đặc biệt không chỉ nằm ở cái chết.

Nó nằm ở lựa chọn của một người trẻ trước những gì mình chứng kiến.

Nguyễn Thái Bình có nhiều cơ hội để xây dựng một cuộc sống khác.

Anh học giỏi.

Có học bổng.

Được học tập tại Mỹ.

Có khả năng tiếp tục con đường học thuật.

Nhưng sau chuyến trở về Việt Nam năm 1970, anh lựa chọn đứng về phía những người phản đối chiến tranh.

Đó là lựa chọn khiến cuộc đời anh rẽ sang một hướng khác.

Hai năm sau, chuyến bay từ Mỹ về Việt Nam trở thành chuyến đi cuối cùng.

Nhiều năm sau, khi nhắc đến Nguyễn Thái Bình, những người từng biết anh thường nhắc đến hình ảnh một sinh viên.

Điều đó rất đáng chú ý.

Bởi chiến tranh thường được kể bằng hình ảnh người lính, những trận đánh, những chiến trường và những chiến công.

Nhưng chiến tranh cũng đi qua giảng đường.

Đi qua những cuộc tranh luận.

Đi qua những tờ báo sinh viên.

Đi qua những cuộc biểu tình.

Và đi qua những người trẻ ở rất xa quê hương nhưng vẫn tìm cách lên tiếng về những gì đang xảy ra trên đất nước mình.

Nguyễn Thái Bình là một trong những người như vậy.

Anh không trở về bằng con đường của một chiến sĩ cầm súng.

Anh trở về trên một chuyến bay dân sự.

Trong hành lý của một sinh viên có thể chỉ là sách vở và những vật dụng cá nhân.

Nhưng trong câu chuyện lịch sử, chuyến bay ấy còn mang theo một lựa chọn của tuổi trẻ.

Một lựa chọn đã được anh xác định từ khi còn ở Mỹ.

Một lựa chọn mà anh biết có thể phải trả giá.

Và cuối cùng, anh đã không thể bước xuống sân bay Tân Sơn Nhất.

Có những nhân vật lịch sử được nhớ bởi những trận đánh.

Nguyễn Thái Bình được nhớ bởi những cuộc đấu tranh diễn ra cách quê hương hàng nghìn cây số.

Anh cho thấy một chiến trường không nhất thiết phải có tiếng súng.

Đôi khi, một giảng đường cũng có thể trở thành nơi con người lựa chọn đứng lên.

Một cuộc biểu tình cũng có thể trở thành một dấu mốc.

Một lá thư gửi cha mẹ cũng có thể trở thành chứng tích của một thế hệ.

Và một chuyến bay có thể trở thành điểm cuối của một tuổi trẻ chưa kịp hoàn thành những ước mơ bình thường nhất.

Nguyễn Thái Bình ra đi khi mới 24 tuổi.

Ở tuổi ấy, nhiều người vẫn đang tìm kiếm con đường cho riêng mình.

Anh đã chọn một con đường khác.

Con đường ấy đưa anh từ một cậu học sinh giỏi ở Sài Gòn đến giảng đường nước Mỹ, từ giảng đường đến phong trào phản chiến, rồi từ nước Mỹ trở về quê hương trong một chuyến bay không có ngày trở lại.

Sau năm 1975, câu chuyện về Nguyễn Thái Bình tiếp tục được nhắc lại trong các tài liệu, trường học và hoạt động tưởng niệm.

Tên anh trở thành một phần của ký ức về phong trào thanh niên, sinh viên Việt Nam trong những năm chiến tranh.

Và khi nhìn lại cuộc đời chỉ kéo dài 24 năm ấy, điều còn lại không chỉ là một cái chết.

Đó là câu chuyện về một người trẻ đã dùng những năm tháng đẹp nhất của đời mình để nói lên điều mà anh tin là đúng.

Một người sinh viên đã rời giảng đường.

Một chuyến bay đã rời nước Mỹ.

Nhưng người sinh viên ấy đã không bao giờ kịp đặt chân xuống quê nhà.

Chuyến bay cuối cùng của Nguyễn Thái Bình vì thế không chỉ là một hành trình trở về.

Nó trở thành một dấu mốc của tuổi trẻ Việt Nam trong những năm tháng chiến tranh — nơi một người có thể đứng giữa một đất nước xa lạ, nói về quê hương mình, rồi lựa chọn trở về dù biết phía trước có thể không còn con đường an toàn.