VÕ THỊ THẮNG – NỤ CƯỜI ĐI QUA NHỮNG NĂM THÁNG TÙ ĐÀY

Có những bức ảnh lịch sử không cần nhiều lời chú thích vẫn khiến người ta xúc động.

Một trong những hình ảnh như thế là hình ảnh một người phụ nữ trẻ bước ra khỏi phiên tòa, trên môi nở một nụ cười bình thản.

Đó là Võ Thị Thắng.

Nụ cười ấy đã trở thành một trong những hình ảnh nổi tiếng của cuộc kháng chiến chống Mỹ. Nhưng phía sau nụ cười được nhiều thế hệ biết đến là một cuộc đời nhiều gian nan, một tuổi trẻ đã đi qua chiến tranh, tù đày và những năm tháng mà niềm tin phải được giữ vững trong những hoàn cảnh khắc nghiệt nhất.

CÔ GÁI TRẺ ĐI VÀO CON ĐƯỜNG CÁCH MẠNG

Võ Thị Thắng sinh năm 1945 tại Long An.

Lớn lên trong những năm đất nước còn chìm trong chiến tranh, bà sớm chứng kiến những mất mát và chia ly của quê hương.

Miền Nam những năm ấy là nơi cuộc sống của người dân bị đảo lộn bởi bom đạn và những cuộc truy bắt.

Trong hoàn cảnh đó, nhiều thanh niên đã lựa chọn con đường đấu tranh.

Võ Thị Thắng cũng vậy.

Khi tuổi đời còn rất trẻ, bà tham gia hoạt động cách mạng tại miền Nam.

Đó là sự lựa chọn không hề dễ dàng.

Bởi một khi bước vào hoạt động bí mật, người thanh niên có thể phải đối diện với tù đày, tra khảo, thậm chí hy sinh.

Nhưng tuổi trẻ của Võ Thị Thắng đã gắn với lý tưởng mà bà tin tưởng.

PHIÊN TÒA NĂM 1968

Năm 1968, Võ Thị Thắng bị chính quyền Việt Nam Cộng hòa bắt giữ.

Bà bị đưa ra xét xử và nhận bản án 20 năm khổ sai.

Một bản án nặng nề đối với một người phụ nữ còn rất trẻ.

Trong một phiên tòa như thế, người ta có thể hình dung sự căng thẳng, những ánh mắt dò xét và sự lạnh lùng của những người đang nắm quyền sinh sát.

Nhưng điều khiến lịch sử nhớ đến phiên tòa ấy không chỉ là bản án.

Mà là thái độ của người phụ nữ trẻ trước bản án.

Khi được hỏi về bản án, Võ Thị Thắng đã đáp lại bằng một câu nói thể hiện niềm tin rằng cách mạng sẽ thắng lợi và bà sẽ có ngày trở về.

Rồi bà bước ra.

Trên môi là một nụ cười.

Nụ cười ấy được một phóng viên ghi lại.

Không lâu sau, bức ảnh trở thành hình ảnh biểu tượng.

Người ta gọi đó là “Nụ cười chiến thắng”.

VÌ SAO MỘT NỤ CƯỜI LẠI TRỞ THÀNH BIỂU TƯỢNG?

Nụ cười của Võ Thị Thắng không phải nụ cười của sự coi thường nguy hiểm.

Cũng không phải nụ cười của một người không biết sợ.

Đó là nụ cười của niềm tin.

Trước mặt bà là 20 năm tù.

Sau lưng là một phiên tòa.

Phía trước là những ngày tháng chưa biết sẽ như thế nào.

Nhưng bà vẫn tin rằng tương lai của đất nước sẽ thay đổi.

Chính vì vậy, nụ cười ấy mang một ý nghĩa đặc biệt.

Nó cho thấy sức mạnh tinh thần của con người có thể lớn đến mức nào khi họ tin vào điều mình lựa chọn.

Một người có thể bị giam giữ về thể xác.

Nhưng niềm tin thì không dễ dàng bị giam cầm.

NHỮNG NĂM THÁNG SAU SONG SẮT

Sau phiên tòa, Võ Thị Thắng bị đưa đi giam giữ.

Những năm tháng tù đày bắt đầu.

Nhà tù trong chiến tranh không phải nơi dành cho những ngày tháng bình yên.

Ở đó có thiếu thốn.

Có bệnh tật.

Có những cuộc thẩm vấn.

Có những nỗi nhớ gia đình.

Có sự bất định về tương lai.

Nhưng trong những hoàn cảnh khắc nghiệt ấy, những người nữ tù chính trị vẫn tìm cách động viên nhau.

Họ chia sẻ với nhau từng chút thức ăn.

Giúp nhau khi đau ốm.

Giữ vững tinh thần.

Và quan trọng nhất là không để sự sợ hãi khuất phục.

Võ Thị Thắng cũng trở thành một trong những người phụ nữ kiên cường trong những năm tháng ấy.

Đối với những người bị giam giữ vì hoạt động cách mạng, nhà tù không chỉ là nơi chịu đựng.

Đó còn là nơi họ phải đấu tranh để bảo vệ nhân phẩm và niềm tin của mình.

TUỔI TRẺ Ở LẠI SAU CÁNH CỬA NHÀ TÙ

Điều khiến câu chuyện của Võ Thị Thắng càng xúc động là bà bước vào tù khi tuổi đời còn rất trẻ.

Những năm tháng đẹp nhất của tuổi thanh xuân bị chia cắt bởi song sắt.

Trong khi nhiều cô gái cùng trang lứa có thể mơ về gia đình, công việc và tương lai, bà phải sống trong cảnh tù đày.

Có lẽ không ai có thể biết hết những đêm dài trong nhà tù ấy đã có bao nhiêu nỗi nhớ.

Nhớ quê hương.

Nhớ gia đình.

Nhớ những người đồng đội.

Nhớ một cuộc sống bình thường mà mình chưa kịp có.

Nhưng chính trong những hoàn cảnh ấy, con người càng hiểu giá trị của tự do.

NGÀY TRỞ VỀ

Điều đặc biệt là câu nói của Võ Thị Thắng tại phiên tòa năm nào cuối cùng đã trở thành hiện thực.

Bà không phải chịu đủ 20 năm tù.

Sau những biến chuyển lớn của tình hình chiến tranh, bà được trả tự do vào năm 1974.

Sau nhiều năm bị giam cầm, người phụ nữ trẻ ngày nào đã bước ra khỏi nhà tù.

Năm tháng đã trôi qua.

Nhưng niềm tin mà bà từng thể hiện trước phiên tòa vẫn còn đó.

Đất nước đang tiến đến những ngày lịch sử mới.

Chỉ một thời gian sau, mùa Xuân năm 1975 mở ra một bước ngoặt lớn đối với dân tộc Việt Nam.

Ngày đất nước thống nhất, câu nói của người phụ nữ trẻ năm xưa càng được nhắc lại.

Nụ cười năm 1968 không còn đơn thuần là một khoảnh khắc trước cửa tòa.

Nó trở thành biểu tượng cho một thế hệ đã đặt niềm tin vào tương lai.

SAU CHIẾN TRANH

Sau ngày đất nước thống nhất, Võ Thị Thắng tiếp tục công tác và tham gia nhiều hoạt động xã hội.

Bà từng đảm nhiệm nhiều vị trí trong bộ máy nhà nước và công tác đối ngoại.

Nhưng dù ở vị trí nào, hình ảnh được nhiều người nhớ nhất về bà vẫn là người phụ nữ trẻ với nụ cười năm ấy.

Một nụ cười đã đi qua thời gian.

Điều đáng suy ngẫm là khi chiến tranh kết thúc, những người từng trải qua tù đày lại phải bắt đầu một cuộc sống mới.

Không còn tiếng súng.

Không còn những cuộc truy bắt.

Nhưng ký ức về chiến tranh vẫn ở lại.

Những người từng sống trong thời chiến mang theo những ký ức ấy suốt cuộc đời.

“NỤ CƯỜI CHIẾN THẮNG”

Có những biểu tượng lịch sử được tạo nên bởi những chiến công lớn.

Nhưng cũng có những biểu tượng chỉ bắt đầu từ một khoảnh khắc rất nhỏ.

Một ánh mắt.

Một câu nói.

Một nụ cười.

Võ Thị Thắng thuộc về trường hợp thứ hai.

Bức ảnh bà bước ra khỏi phiên tòa với nụ cười trên môi đã vượt qua thời gian.

Nhiều thế hệ sau này nhìn vào bức ảnh ấy có thể không biết đầy đủ hoàn cảnh lúc đó.

Nhưng họ vẫn cảm nhận được một điều:

Đó là hình ảnh của một con người không chịu khuất phục trước nghịch cảnh.

Và có lẽ chính vì vậy mà “Nụ cười chiến thắng” đã trở thành một trong những hình ảnh quen thuộc của lịch sử Việt Nam hiện đại.

ĐẰNG SAU NỤ CƯỜI LÀ NHỮNG MẤT MÁT

Tuy nhiên, khi kể về Võ Thị Thắng, chúng ta không nên chỉ nhìn vào nụ cười.

Bởi phía sau nụ cười ấy là nhiều năm tháng mất mát.

Là tuổi trẻ trong nhà tù.

Là những người đồng đội không trở về.

Là những gia đình bị chiến tranh chia cắt.

Là một đất nước phải trải qua nhiều thập niên bom đạn mới có được ngày thống nhất.

Nụ cười ấy vì thế càng có giá trị khi đặt trong hoàn cảnh lịch sử của nó.

Nó không phải là nụ cười của một người chưa từng trải qua đau khổ.

Mà là nụ cười của một người đã biết đau khổ nhưng vẫn giữ được niềm tin.

BÀI HỌC CHO THẾ HỆ HÔM NAY

Ngày nay, chúng ta sống trong một hoàn cảnh hoàn toàn khác.

Những người trẻ có cơ hội học tập.

Có cơ hội lựa chọn nghề nghiệp.

Có thể tự do đi lại.

Có thể sống bên gia đình.

Những điều tưởng như bình thường ấy đã từng là những điều rất xa xỉ đối với nhiều thế hệ trong chiến tranh.

Câu chuyện về Võ Thị Thắng nhắc chúng ta rằng tự do và hòa bình không phải những giá trị tự nhiên mà có.

Đằng sau nó là sự hy sinh của rất nhiều con người.

Vì vậy, nhớ về lịch sử không phải chỉ để nhắc lại những năm tháng đau thương.

Mà còn để biết trân trọng hiện tại.

KHÉP LẠI MỘT CÂU CHUYỆN

Võ Thị Thắng qua đời năm 2014.

Nhưng hình ảnh người phụ nữ trẻ với nụ cười năm 1968 vẫn còn sống trong ký ức của nhiều người.

Thời gian có thể làm phai màu một bức ảnh.

Nhưng không dễ làm mất đi ý nghĩa của một biểu tượng.

Ngày hôm nay, khi nhìn lại nụ cười ấy, chúng ta có thể cảm nhận được nhiều điều.

Đó là lòng can đảm.

Là niềm tin.

Là sức mạnh của tuổi trẻ.

Và trên hết là khát vọng về một ngày đất nước được sống trong hòa bình.

Có lẽ điều đẹp nhất của “Câu chuyện thời hoa lửa” không nằm ở những trận đánh hay những con số của chiến tranh.

Điều đẹp nhất nằm ở con người.

Những con người đã sống, đã hy sinh, đã chịu đựng và đã tin tưởng.

Võ Thị Thắng là một trong những con người như thế.

Một người phụ nữ bước ra từ phiên tòa năm 1968 với bản án 20 năm tù.

Nhưng bà bước ra với một nụ cười.

Nhiều năm sau, bà thực sự trở về.

Và lời tin tưởng năm nào đã trở thành một phần của lịch sử.

Nụ cười ấy vì thế không chỉ là nụ cười của riêng Võ Thị Thắng.

Đó còn là nụ cười của một thế hệ đã đi qua chiến tranh.

Một nụ cười nhắc chúng ta hôm nay rằng:

Hãy trân trọng hòa bình, bởi phía sau mỗi ngày bình yên là biết bao câu chuyện của những con người đã từng sống trong những năm tháng không bình yên.