Chuyện chưa kể về hai vị tướng lừng danh được Bác Hồ đặt tên

Bác Hồ thường đặt tên mới cho những học trò, cận vệ và cán bộ thân cận để thể hiện sự tin tưởng, kỳ vọng, gửi gắm lý tưởng đồng thời nhằm bảo mật thông tin, bảo đảm an toàn cho mỗi cá nhân trong quá trình hoạt động cách mạng.

Hai trong số rất nhiều anh hùng, tướng tài được Người đặt tên là Đại tướng Nguyễn Chí Thanh và GS Viện sĩ, Thiếu tướng Trần Đại Nghĩa. Mỗi người có cơ duyên gặp gỡ riêng với vị lãnh tụ thiên tài nhưng đều có một cuộc đời rực rỡ, sống đúng với kỳ vọng mà Người gửi gắm qua mỗi cái tên.

"Nguyễn Chí Thanh - người thật thà, gan góc và kiên quyết" 

Trao đổi với phóng viên Dân trí, lãnh đạo Bảo tàng Đại tướng Nguyễn Chí Thanh (81 Tân Nhuệ, Đông Ngạc, Hà Nội) chia sẻ, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh tên thật là Nguyễn Vịnh (sinh năm 1914, quê gốc ở huyện Quảng Điền cũ, tỉnh Thừa Thiên Huế).

Trong suốt 22 năm, kể từ lần đầu tiên gặp Bác Hồ vào năm 1945 cho đến khi Đại tướng qua đời vào năm 1967, ông được làm việc gần gũi, tháp tùng Bác trong nhiều sự kiện chính trị quan trọng cả trong và ngoài nước.

Sớm giác ngộ cách mạng, chàng thanh niên Nguyễn Vịnh với tính tình cương trực, gan góc, là Bí thư đầu tiên của Tỉnh ủy Thừa Thiên khi mới 24 tuổi và sớm trở thành trụ cột quan trọng của phong trào miền Trung.

Cuối tháng 7/1945, từ miền Trung, Nguyễn Vịnh ra Bắc để tham dự Hội nghị toàn quốc của Đảng họp tại Tân Trào. Trước ngày diễn ra hội nghị, Nguyễn Vịnh được hai anh Hoàng Quốc Việt và Trường Chinh dẫn đến gặp lãnh tụ Hồ Chí Minh.

Đại tướng Nguyễn Chí Thanh (Nguồn: Trung tâm Lưu trữ quốc gia III).

Lần đầu gặp gỡ ấy để lại trong Nguyễn Vịnh ấn tượng sâu sắc bởi được nghe về lãnh tụ đã lâu, nhưng khi gặp mặt, chàng thanh niên lại càng cảm nhận rõ về tầm cao trí tuệ, tư duy và ấn tượng về cách ứng xử dung dị của Người.

Sau lần gặp gỡ này và sau khi Hội nghị toàn quốc của Đảng bế mạc, Nguyễn Vịnh được Bác Hồ đặt cho một cái tên mới: Nguyễn Chí Thành. Câu chuyện Bác Hồ đặt tên này cũng ẩn chứa nhiều điều thú vị và ý nghĩa.

Ngày ấy, khi bàn về thành phần tham gia Ủy ban Giải phóng dân tộc Việt Nam, Bác chưa muốn công khai tên các đồng chí chủ chốt bởi lo lắng “tiến không sao nhưng thoái thì thế nào”.

Bởi vậy, Người giao cho đồng chí Trường Chinh và Hoàng Quốc Việt đặt tên mới cho Nguyễn Vịnh nhưng cuối cùng lại chủ động chọn tên Nguyễn Chí Thành (với ý nghĩa có chí sẽ thành công) để đưa vào danh sách khi công bố.

“Phần vì giữ bí mật, phần do tình hình khẩn trương nên Thường vụ quyết định ngay theo ý kiến chỉ đạo của Bác, bản thân Nguyễn Vịnh cũng không biết việc này”, đồng chí Hoàng Quốc Việt chia sẻ trong một tư liệu.

Khi Ủy ban Giải phóng Dân tộc Việt Nam chính thức ra mắt, nghe có tên Nguyễn Chí Thành trong danh sách Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Nguyễn Vịnh quay sang hỏi đồng chí Phạm Văn Đồng ngồi bên cạnh: “Nguyễn Chí Thành là ai đấy anh?”.

Đồng chí Phạm Văn Đồng mỉm cười trả lời: “Là anh chứ ai nữa, chính Bác đặt tên cho anh cái tên mới để giữ bí mật và cũng có nhiều ý nghĩa”.

Nguyễn Vịnh vừa ngỡ ngàng, vừa sung sướng.

Song không lâu sau đó, anh cũng báo cáo xin phép Bác Hồ được bỏ dấu huyền, vì trong họ nhà mình có người tên Thành, theo phong tục Huế, kiêng lấy tên người bề trên đặt cho người nhỏ tuổi hơn.

Ngoài ra, cũng vì còn lý do trùng với tên đồng chí Nguyễn Kim Thành (nhà thơ Tố Hữu) - người giữ trọng trách Chủ tịch chính quyền nhân dân ở Huế. Và từ đó Nguyễn Vịnh gắn với cái tên Nguyễn Chí Thanh.

Trong suốt cuộc đời làm cách mạng, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh được Bác Hồ tin cậy giao phụ trách nhiều nhiệm vụ, ở nhiều lĩnh vực quan trọng của đất nước và quân đội. Những ngày đầu lập nước, ông được giao đứng đầu dải đất miền Trung, bám dân, bám đất trụ vững cùng Bình - Trị - Thiên khói lửa.

Đại tướng Nguyễn Chí Thanh trong chuyến thăm Tiệp Khắc (Ảnh: Gia đình cung cấp).

Năm 1950, Nguyễn Chí Thanh được Chủ tịch Hồ Chí Minh bổ nhiệm giữ chức Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị, Bộ Tổng tư lệnh Quân đội quốc gia và dân quân Việt Nam.

Ông đã trực tiếp tham gia lãnh đạo lực lượng vũ trang (LLVT) nhân dân, xây dựng sức mạnh về chính trị, thực hiện quyết tâm chiến lược của Đảng, tạo bước phát triển mới về sức mạnh chiến đấu của các LLVT, đáp ứng yêu cầu cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và can thiệp Mỹ mà đỉnh cao là chiến thắng Điện Biên Phủ.

Hòa bình lập lại năm 1954, với nhiều đóng góp trong công tác xây dựng Đảng, xây dựng Quân đội, ông tiếp tục được giao nhiệm vụ xây dựng miền Bắc thành hậu phương lớn, sẵn sàng chi viện miền Nam... Giữa năm 1964, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của nhân dân bước vào thời điểm bước ngoặt, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh đã được Bộ chính trị và Bác Hồ cử vào miền Nam để tìm phương án đánh Mỹ.

Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đại tướng Nguyễn Chí Thanh dự Hội nghị Quân chính Toàn quân lần thứ nhất, Hà Nội năm 1960 (Ảnh: Tư liệu Bảo tàng Lịch sử Quốc gia).

Tìm cách đánh Mỹ và thắng Mỹ là lời hứa của Đại tướng với Bác Hồ và cũng là ước mơ của ông: “Tổng kết thắng Mỹ phải viết được như bản Đại cáo bình Ngô năm xưa, lấy tên là Bình Mỹ đại cáo”.

Tiễn đoàn cán bộ lên đường vào Nam chiến đấu, Chủ tịch Hồ Chí Minh nói với Đại tướng Nguyễn Chí Thanh, Thiếu tướng Lê Trọng Tấn và những đồng chí cùng đi: “Đánh Pháp đã khó, đánh Mỹ càng khó hơn. Đảng và Chính phủ giao cho các chú vào trong đó cùng với đồng bào Miền Nam đánh Mỹ cho kỳ được thắng lợi. Gặp đồng bào thì nói: Bác Hồ luôn luôn nghĩ đến đồng bào Miền Nam”.